Nén nhang muộn màng viếng Phạm Xuân Tuyển

10:39 17/07/2008
MAI VĂN HOANSáng 8 - 5 - 2008, ghé quán  26 Lê Lợi (trụ sở Hội Văn nghệ Thừa Thiên Huế) ngồi uống cà phê với hai nhà thơ Kiều Trung Phương và Ngàn Thương, tôi vô cùng sửng sốt khi Ngàn Thương cho biết người suốt đời đi tìm chân dung Hàn Mạc Tử là anh  Phạm Xuân Tuyển đã mất cách đây gần 7 tháng tại Phan Thiết.

Và cũng ngay buổi chiều hôm ấy, khi đứng chờ cậu con trai lục tìm sách cho thuê ở một quán nhỏ trên đường Ngô Quyền bỗng gặp người bà con với Phạm Xuân Tuyển, tôi chưa kịp hỏi thì chị đã nói cho tôi biết sơ qua về đám tang của Phạm Xuân Tuyển. Sự trùng hợp một cách ngẫu nhiên hay có ai xui khiến? Tự nhiên tôi nhớ đến mấy câu thơ của Hàn Mạc Tử trong bài Trút linh hồn: Ta trút linh hồn giữa lúc đây / Gió sầu vô hạn nuối trong cây / Còn em sao chẳng hay gì cả / Xin để tang anh đến vạn ngày! Phạm Xuân Tuyển ra đi thật lặng lẽ. Anh giã từ cõi thế đã gần bảy  tháng nay  mà tôi vẫn “chẳng hay gì cả”. Tôi cố hình dung đám tang của anh ở phường Đức Nghĩa, thị xã Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận: một vài người thân của anh, một vài bạn bè văn nghệ quý mến anh, bà con lối xóm... ngậm ngùi đưa anh về nơi an nghỉ cuối cùng... Và biết đâu trong đoàn người đưa tiễn đó có cả hương hồn thi sĩ Hàn Mạc Tử? Nghe nói thể theo nguyện vọng của anh trước khi mất, tang lễ của anh được cử hành hết sức trang nghiêm theo nghi thức nhà thờ mặc dù gia đình anh là gia đình Phật tử.
Tôi bồi hồi nhớ lại cái lần đầu tiên chúng tôi gặp nhau cách đây đã hơn mười hai năm. Hôm đó, sau tiết dạy ở trường Quốc Học, tôi bách bộ sang quán Cây Si (nằm trong khuôn viên Cung Văn hoá thiếu nhi, số 8 Lê Lợi) ngồi uống cà phê thì thấy một người nhỏ con, tóc hơi quăn, ăn mặc tềnh toàng, dắt chiếc xe đạp cà tàng dựa vào gốc cây rồi đi về phía tôi. Anh hỏi rất từ tốn:
- Thưa thầy, thầy có phải là nhà thơ Mai Văn Hoan dạy chuyên văn trường Quốc Học Huế không ạ?
Tôi đứng dậy bắt tay anh:
- Vâng, mình là Mai Văn Hoan đây!
- Còn em là Phạm Xuân Tuyển ở Phan Thiết, em có đọc một số bài viết của thầy về Hàn Mạc Tử trên báo Văn nghệ và tạp chí Sông Hương - Phạm Xuân Tuyển nói.
Tôi kéo ghế mời anh ngồi cùng uống cà phê. Qua chuyện trò, tôi mới biết anh chính là tác giả bài viết Nhớ Hàn Mạc Tử (qua hồi ức Nguyễn Văn Xê) in trên tạp chí Sông Hương và được tạp chí Sông Hương chọn tặng giải thưởng hàng năm. Bài viết này của anh có mặt trong một số công trình nghiên cứu về Hàn Mạc Tử như: Hàn Mặc Tử thơ và đời, Nxb Văn học, 1995; Thơ văn Hàn Mặc Tử - Phê bình và Tưởng niệm, Nxb Giáo dục, 1993; Hàn Mặc Tử - Hôm qua và hôm nay, Nxb Hội Nhà văn 1966... Tôi càng ngạc nhiên hơn khi anh đưa cho tôi xem giấy rửa tội, học bạ, văn bằng Pháp Việt sơ học, hồ sơ nhập trại phong... của Hàn Mạc Tử mà anh sưu tầm được. Ngay lập tức câu chuyện đi tìm chân dung Hàn Mạc Tử của anh đã cuốn hút tôi. Mới gặp nhau lần đầu mà tôi tưởng như đã quen biết anh từ lâu rồi. Nguyễn Khuyến có câu “Trong khi gặp gỡ khác đâu duyên trời” (Khóc Dương Khuê). Tôi quen biết với Phạm Xuân Tuyển đúng là “duyên trời”. Hai chúng tôi kẻ ở Phan Thiết người ở Huế nhưng có chung niềm đam mê, yêu mến tài thơ bạc mệnh Hàn Mạc Tử. Với tấm lòng cảm phục anh, tôi đã viết bài Giấy rửa tội của Hàn Mạc Tử, ca ngợi tác phong làm việc khoa học và kiên nhẫn của anh. Bài viết được in trang trọng trên báo Văn nghệ trẻ (số 13 ngày 10 - 5 - 1996). Dịp đó, tôi cùng nhà nhiếp ảnh Lê Đức Bổn thu xếp công việc đưa Phạm Xuân Tuyển sang Tây Lộc tìm thầy giáo Nguyễn Đình Niên, về Gia Hội tìm nhà thơ Hoàng Diệp - người bạn đồng niên với Hàn Mạc Tử, lên Phường Đúc tìm phần mộ của thân sinh Hàn Mạc Tử, ra Mỹ Chánh (Quảng Trị) tìm ông Phạm Hành - chú tiểu đồng của Hàn Mạc Tử... Đi đến đâu cũng thuận buồm xuôi gió như là có sự phù hộ của hương hồn nhà thơ. Vài năm sau, Phạm Xuân Tuyển cho ra mắt bạn đọc tập sưu tầm, biên khảo rất có giá trị Đi tìm chân dung Hàn Mạc Tử (Nxb Văn học, Hà Nội 1997). Sách in khổ lớn, dày 450 trang với nhiều tư liệu mới phát hiện về cuộc đời và thơ ca Hàn Mạc Tử. Giáo sư Hoàng Như Mai trong Lời đầu sách cho rằng tác giả là một người có tấm lòng và có trách nhiệm đối với văn học nói chung và với nhà thơ Hàn Mạc Tử nói riêng. Giáo sư khẳng định: “Nhiều tư liệu trong cuốn sưu tầm biên soạn này rất quý hiếm và đáng tin cậy”. Có thể nói với công trình biên khảo hết sức công phu này, Phạm Xuân Tuyển đã góp phần “mở ra một hướng tìm hiểu mới cho những ai quan tâm tiếp tục hành trình Đi tìm chân dung Hàn Mạc Tử (Lời Nhà xuất bản). Tôi được biết để có được công trình sưu tầm và biên khảo này Phạm Xuân Tuyển đã dành gần 30 năm lặn lội khắp bắc trung nam “gặp gỡ, tiếp xúc với những nhân vật, những con người, những địa danh có liên quan đến đời - thơ Hàn Mặc Tử” (Lời Nhà xuất bản). Tôi càng khâm phục hơn khi biết rằng để kiếm sống và để có tiền đi đây đi đó anh đã phải làm thuê, cày ruộng, vay mượn... Công trình  Đi tìm chân dung Hàn Mạc Tử của anh xứng đáng được nhận giải thưởng văn nghệ Dục Thanh tỉnh Bình Thuận lần thứ hai - năm 2000. Sau khi tập sưu tầm, khảo luận Đi tìm chân dung Hàn Mạc Tử nhận được giải thưởng Dục Thanh ít lâu thì Phạm Xuân Tuyển không may bị tai biến mạch máu não. Người anh sút hẳn, đi lại nói năng rất khó khăn thế mà anh vẫn dồn hết tâm sức hoàn thành tiếp tập biên khảo Phan Thiết - Hàn Mạc Tử (Hội văn học nghệ thuật Bình Thuận ấn hành, 2005). Trong quá trình hoàn thành những công trình biên khảo về Hàn Mặc Tử, Phạm Xuân Tuyển đã nhận được sự cưu mang, giúp đỡ của rất nhiều cá nhân, đoàn thể như: Nhà xuất bản Văn học, Hội Văn học nghệ thuật Bình Thuận, Hội Văn học nghệ thuật Bình Định, tạp chí Sông Hương, giáo sư Hoàng Như Mai, nhà văn Sơn Nam, linh mục Lê Đình Chiến, ông Nguyễn Văn Xê, ông Trương Đức Thành... đặc biệt là chị Triệu Minh. Theo chỗ tôi biết chị chính là “nhà tài trợ” để tập biên khảo Đi tìm chân dung Hàn Mạc Tử sớm được ra mắt bạn đọc. Phạm Xuân Tuyển sống và viết hết sức trung thực, thẳng thắn. Cái tính thẳng thắn, bộc trực và có phần hơi cực đoan của anh đã khiến cho một số người có ác cảm với anh. Biết làm sao được! Cha ông từng nói “sống mỗi người một nết, chết mỗi người một tật” mà.
Tôi nhớ mãi lần gặp Phạm Xuân Tuyển ở Quy Nhơn. Nhờ anh mà tôi được làm quen với một số bạn bè văn nghệ Bình Định. Anh đưa tôi đến thăm chị Ninh Giang Thu Cúc, chị Triệu Minh, nhà thơ Phổ Đồng, nghệ sĩ bút lửa Dzũ Kha... Tôi cùng anh đi thăm trại phong Quy Hoà - nơi Hàn Mạc Tử từng sống những tháng ngày cuối cùng, bằng chiếc xe máy cà tàng mượn của bạn bè. Mặc dù tôi đã lùi hết số, chiếc xe vẫn không tài nào bò qua được đỉnh đèo. Phạm Xuân Tuyển phải cuốc bộ một quãng đường khá dài, dưới cái nắng chang chang của vùng biển miền trung. Tôi vô cùng thương cảm khi nhìn tấm áo đẫm ướt mồ hôi của anh. Theo một số bạn bè văn nghệ ở Quy Nhơn thì Phạm Xuân Tuyển có công không nhỏ trong việc thành lập Nhà lưu niệm Hàn Mạc Tử ở Quy Hoà và Gành Ráng.  Riêng với tôi, Phạm Xuân Tuyển chính là một tấm gương “vượt lên chính mình” là người nuôi dưỡng niềm say mê, hứng thú cho tôi, để tôi hoàn thành tập tiểu luận Cảm nhận thơ Hàn Mặc Tử (Nxb Thuận Hoá, 1999) Anh cũng chinh là người trực tiếp mang Cảm nhận thơ Hàn Mặc Tử của tôi đến với độc giả ở thành phố Quy Nhơn và trại phong Quy Hoà.
Với Phạm Xuân Tuyển tôi hết sức nể phục niềm say mê, tác phong làm việc cẩn trọng, khoa học của anh. Tôi chưa từng thấy ai để cả cuộc đời đi tìm chân dung Hàn Mạc Tử như anh. Có điều đặc biệt là những hạnh phúc và vận hạn mà Phạm Xuân Tuyển từng nếm trải hầu như đều liên quan ít nhiều đến Hàn Mạc Tử. Đối với anh, Hàn Mạc Tử đã trở thành một thứ “đạo” - đạo Hàn Mạc Tử. Và anh đúng là một tín đồ “tử vì đạo”. Chỉ riêng điều đó anh xứng đáng được mọi người yêu mến, cảm phục. Tiếc là anh ra đi quá sớm (mới 56 tuổi). Tôi biết anh vẫn còn ấp ủ rất nhiều dự định. Các tập biên khảo: Đồng Hới - Hàn Mặc Tử, Bình Định - Hàn Mạc Tử, Sài Gòn - Hàn Mạc Tử... vẫn còn dang dở. Bây giờ anh đã an nghỉ tại Phan Thiết - nơi có “Lầu Ông Hoàng người thiên hạ đồn vang...”.
Tôi viết bài này như là một nén nhang muộn màng kính viếng hương hồn anh.
Huế, ngày 18 - 5 - 2008
M.V.H

(nguồn: TCSH số 233 - 07 - 2008)

Đánh giá của bạn về bài viết:
0 đã tặng
0
0
0
Bình luận (0)
Tin nổi bật
  • NGUYỄN QUANG HÀRa Hà Nội mùa thu này tôi muốn đến thăm anh Lê Khả Phiêu. Những ngày anh đương chức, đến, người ta nghĩ mình cơ hội. Nhưng nay anh đã nghỉ, đến thăm là nghĩa tình đời. Lòng mong muốn ấy của tôi, được anh chấp nhận và hẹn giờ gặp.

  • Rất nhiều hoa, rất nhiều nụ cười đã hiện diện một cách cởi mở và đầm ấm trong buổi chiều ngày 18.7.2008 tại Trung tâm Du lịch và Dịch vụ Festival - Huế, nơi diễn ra Lễ kỷ niệm 25 năm Tạp chí Sông Hương phát hành số báo đầu tiên (1983-2008).

  • HỒ THẾ HÀĐến nay, Tạp chí Sông Hương đã tròn một phần tư thế kỷ (1983-2008) kể từ số đầu tiên được ra mắt bạn đọc. Hai mươi lăm năm đủ để vui buồn ôn lại những chặng thác ghềnh và phẳng lặng của một dòng sông từ nguồn ra biển.

  • ĐẶNG VĂN VIỆTKỷ niệm 63 năm Cách mạng Tháng TámSau ngày đảo chính (9-3-1945), Nhật lật đổ Pháp. Phong trào Việt Minh như một luồng gió mạnh, thổi từ miền Bắc vào miền Trung, miền Nam, thức tỉnh lòng yêu nước, thương nòi của người dân đất Việt, thúc giục mọi người sẵn sàng để chớp thời cơ, giành lại chính quyền về tay nhân dân.

  • TRẦN THÙY MAIThuở trước, mỗi đêm cuối năm, anh Hải Bằng bao giờ cũng đến thăm trụ sở Hội Văn nghệ, rồi túc tắc ngự trên chiếc xe babeta màu đỏ, ghé thăm nhà bạn bè thân hữu đó đây trước khi quay về để kịp đón giao thừa.

  • NGUYỄN QUANG HÀCuối cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, cả nước xôn xao về vụ án Trần Dụ Châu.

  • NGUYỄN KHẮC PHÊTrong một cuộc vui gần đây, nhân nhắc đến việc bình chọn các nhân vật, sự kiện nổi bật trong năm trên báo chí, có ý kiến phong cho nhà văn Hồng Nhu là người đạt nhiều cái “nhất” nhất trong làng văn ở Huế.

  • TRẦN THỊ TRƯỜNG - Chúng ta lại thắng rồi. Thỉnh thoảng lão lại reo lên như thế khi bất chợt gặp một người mà lão coi là bạn. Lão nói câu ấy cả khi lão đang thoi thóp trên giường bệnh, miệng méo xệch lão nói một cách khó khăn nhưng vừa nói lão vừa cười khiến cho người ta yên tâm là lão bắt đầu sống trở lại, cái chết còn lâu mới quật được lão.

  • PHẠM QUANG TRUNGAnh Cao Xuân Hạo kính mến!Trước tiên, xin thú nhận, tôi là người mê say tên tuổi anh đã từ lâu. Tuổi trẻ và sau đó là những năm tháng trực tiếp giảng dạy, nghiên cứu, phê bình văn chương đã đưa tôi đến những trang dịch văn xuôi Nga – Xô viết đầy sức cuốn hút của anh, như Chuyện núi đồi và thảo nguyên, Chiến tranh và hòa bình, Truyện ngắn Gorki, Con đường đau khổ, Tội ác và trừng phạt…

  • VINH HUỲNHLTS: Có bạn đọc gửi thư đến Toà soạn chúng tôi đề nghị nếu chọn topten sự kiện nổi bật trong làng báo chí năm 2001 thì không nên bỏ qua “hội chứng” đánh vào các trường đại học, trong đó có Đại học Nghệ thuật Huế và trường Viết văn Nguyễn Du.

  • NGUYỄN KHẮC THẠCH(Tham luận đọc trong hội thảo)Cho đến đầu thế kỷ 21 này, chúng ta vẫn đang đứng trước nguy cơ tụt hậu về mặt kinh tế đã là điều đáng sợ nhưng cái đáng sợ hơn là nguy cơ vong bản về mặt văn hoá. Xu thế toàn cầu hoá đang xâm nhiễm và xâm thực vào đời sống chúng ta một cách ngọt ngào mà chua cay, dịu êm mà đẫm máu.

  • TRẦN HOÀNLTS: Từ ngày 4 đến ngày 7 tháng 12 năm 2001 đã diễn ra cuộc tập huấn - hội thảo báo chí văn nghệ địa phương tại thủ đô Hà Nội. Nhạc sĩ Trần Hòan, Phó Ban Tư tưởng Văn hóa Trung ương, Phó Chủ tịch UBTQ.LH các Hội V.H.N.T Việt Nam đã đọc báo cáo đề dẫn hội nghị. Sông Hương xin trích đăng một phần trong báo cáo đó (đầu đề do chúng tôi đặt).

  • NGUYỄN KHOA ĐIỀM(TBT: 1983 - 1986)Bây giờ nhìn lại những số Sông Hương đầu tiên (số 1 ra mắt tháng 6-1983) không khỏi cảm thấy tờ tạp chí như một… cô gái quê, giản dị, khiêm nhường, có vẻ… tồi tội. Giấy đen. Bìa mỏng. Bát chữ typo chỗ đậm chỗ nhạt. Sông Hương làm sang cho in ảnh tác giả, khốn nỗi, ảnh loè nhoè, không rõ mặt. Giá bao cấp 7 đồng/số, vẫn bị chê đắt. Được cái lượng bản in ngay số đầu là 4.000 bản. Trông khí sắc cuốn tạp chí vẫn chưa xa cái thời tranh đấu chống Mỹ, in sách báo trong gác trọ sinh viên.

  • TÔ NHUẬN VỸ(TBT: 1986 - 1989)Có năm kỷ vật của Hải Bằng tặng tôi và gia đình, từ ngày anh còn sống cho đến nay, sau 10 năm anh mất, tôi vẫn nhìn ngắm và chăm sóc hàng ngày. Đó là bức tranh hồ sen, là hai câu thơ anh viết trên giấy đặc biệt, là tất cả các tập thơ anh in từ sau 1975, là đôi chim hạc anh tạo bằng rễ cây và con chó Jò bé xíu.

  • NGUYỄN KHẮC PHÊ(TBT: 1991)Tôi có may mắn được làm Phó Tổng biên tập nhiều năm cho hai “đời” Tổng biên tập nổi tiếng là Nguyễn Khoa Điềm và Tô Nhuận Vỹ, nhưng đến “phiên” mình được gánh vác trọng trách thì chỉ đảm đương được một thời gian ngắn. Đã đành do tài hèn sức mọn, nhưng cũng vì đó là giai đoạn khó khăn sau “Đổi Mới”, chúng ta đang phải tìm đường, nhiều quan niệm - nhất là về văn học nghệ thuật chưa dễ được nhất trí…

  • HỒNG NHU(TBT: 1992 - 1997)Thời gian như bóng câu qua cửa. Mới đó mà đã một phần tư thế kỷ, tờ tạp chí Sông Hương có mặt cùng bạn đọc trong và ngoài nước.

  • NGUYỄN KHẮC THẠCH(TBT: 2000 - 2008)Vậy là đã tròn một phần tư thế kỷ. Ngày ấy, cũng vào mùa “Hạ trắng” nắng lên thắp đầy như nhạc Trịnh, tờ Tạp chí Sông Hương - tạp chí sáng tác lý luận phê bình nghiên cứu văn học nghệ thuật của xứ Huế được ra đời và đi qua cái ngưỡng “vạn sự khởi đầu nan” một cách kỳ diễm, đầy ấn tượng.

  • I.Con người ấy từng mang tên Nguyễn Sinh Cung, và tên chữ Nguyễn Tất Thành, trước khi đến với tên Nguyễn Ái Quốc, đã trải một tuổi thơ vất vả vào những năm kết thúc thế kỉ XIX, để bước vào thế kỉ XX với một niềm khao khát lớn: “Khi tôi độ 13 tuổi, lần đầu tiên tôi được nghe ba chữ: tự do, bình đẳng, bác ái. Đối với chúng tôi, người da trắng nào cũng là người Pháp. Người Pháp đã nói thế. Và từ thủa ấy tôi rất muốn làm quen với nền văn minh Pháp, muốn tìm xem những gì ẩn sau những chữ ấy...” (1)

  • Từ rất nhiều năm nay tôi rất muốn bày tỏ đôi điều về những bi kịch cuộc đời mà nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường (HPNT) từng chịu đựng và trăn trở, từng nén vào lòng để sống và sáng tác.

  • Chiều 17.11 vừa rồi, ở địa chỉ 26 Lê Lợi đã diễn ra cuộc tọa đàm giữa đoàn nhà văn Trung Quốc với Chi hội Nhà văn Việt Nam tại Huế. Nhà thơ Phạm Tiến Duật, Phó Ban đối ngoại Hội Nhà văn Việt Nam, Tổng biên tập Tạp chí Diễn đàn Văn nghệ đã tháp tùng đoàn nhà văn bạn từ Hà Nội tới Huế.