Nén nhang muộn màng viếng Phạm Xuân Tuyển

10:39 17/07/2008
MAI VĂN HOANSáng 8 - 5 - 2008, ghé quán  26 Lê Lợi (trụ sở Hội Văn nghệ Thừa Thiên Huế) ngồi uống cà phê với hai nhà thơ Kiều Trung Phương và Ngàn Thương, tôi vô cùng sửng sốt khi Ngàn Thương cho biết người suốt đời đi tìm chân dung Hàn Mạc Tử là anh  Phạm Xuân Tuyển đã mất cách đây gần 7 tháng tại Phan Thiết.

Và cũng ngay buổi chiều hôm ấy, khi đứng chờ cậu con trai lục tìm sách cho thuê ở một quán nhỏ trên đường Ngô Quyền bỗng gặp người bà con với Phạm Xuân Tuyển, tôi chưa kịp hỏi thì chị đã nói cho tôi biết sơ qua về đám tang của Phạm Xuân Tuyển. Sự trùng hợp một cách ngẫu nhiên hay có ai xui khiến? Tự nhiên tôi nhớ đến mấy câu thơ của Hàn Mạc Tử trong bài Trút linh hồn: Ta trút linh hồn giữa lúc đây / Gió sầu vô hạn nuối trong cây / Còn em sao chẳng hay gì cả / Xin để tang anh đến vạn ngày! Phạm Xuân Tuyển ra đi thật lặng lẽ. Anh giã từ cõi thế đã gần bảy  tháng nay  mà tôi vẫn “chẳng hay gì cả”. Tôi cố hình dung đám tang của anh ở phường Đức Nghĩa, thị xã Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận: một vài người thân của anh, một vài bạn bè văn nghệ quý mến anh, bà con lối xóm... ngậm ngùi đưa anh về nơi an nghỉ cuối cùng... Và biết đâu trong đoàn người đưa tiễn đó có cả hương hồn thi sĩ Hàn Mạc Tử? Nghe nói thể theo nguyện vọng của anh trước khi mất, tang lễ của anh được cử hành hết sức trang nghiêm theo nghi thức nhà thờ mặc dù gia đình anh là gia đình Phật tử.
Tôi bồi hồi nhớ lại cái lần đầu tiên chúng tôi gặp nhau cách đây đã hơn mười hai năm. Hôm đó, sau tiết dạy ở trường Quốc Học, tôi bách bộ sang quán Cây Si (nằm trong khuôn viên Cung Văn hoá thiếu nhi, số 8 Lê Lợi) ngồi uống cà phê thì thấy một người nhỏ con, tóc hơi quăn, ăn mặc tềnh toàng, dắt chiếc xe đạp cà tàng dựa vào gốc cây rồi đi về phía tôi. Anh hỏi rất từ tốn:
- Thưa thầy, thầy có phải là nhà thơ Mai Văn Hoan dạy chuyên văn trường Quốc Học Huế không ạ?
Tôi đứng dậy bắt tay anh:
- Vâng, mình là Mai Văn Hoan đây!
- Còn em là Phạm Xuân Tuyển ở Phan Thiết, em có đọc một số bài viết của thầy về Hàn Mạc Tử trên báo Văn nghệ và tạp chí Sông Hương - Phạm Xuân Tuyển nói.
Tôi kéo ghế mời anh ngồi cùng uống cà phê. Qua chuyện trò, tôi mới biết anh chính là tác giả bài viết Nhớ Hàn Mạc Tử (qua hồi ức Nguyễn Văn Xê) in trên tạp chí Sông Hương và được tạp chí Sông Hương chọn tặng giải thưởng hàng năm. Bài viết này của anh có mặt trong một số công trình nghiên cứu về Hàn Mạc Tử như: Hàn Mặc Tử thơ và đời, Nxb Văn học, 1995; Thơ văn Hàn Mặc Tử - Phê bình và Tưởng niệm, Nxb Giáo dục, 1993; Hàn Mặc Tử - Hôm qua và hôm nay, Nxb Hội Nhà văn 1966... Tôi càng ngạc nhiên hơn khi anh đưa cho tôi xem giấy rửa tội, học bạ, văn bằng Pháp Việt sơ học, hồ sơ nhập trại phong... của Hàn Mạc Tử mà anh sưu tầm được. Ngay lập tức câu chuyện đi tìm chân dung Hàn Mạc Tử của anh đã cuốn hút tôi. Mới gặp nhau lần đầu mà tôi tưởng như đã quen biết anh từ lâu rồi. Nguyễn Khuyến có câu “Trong khi gặp gỡ khác đâu duyên trời” (Khóc Dương Khuê). Tôi quen biết với Phạm Xuân Tuyển đúng là “duyên trời”. Hai chúng tôi kẻ ở Phan Thiết người ở Huế nhưng có chung niềm đam mê, yêu mến tài thơ bạc mệnh Hàn Mạc Tử. Với tấm lòng cảm phục anh, tôi đã viết bài Giấy rửa tội của Hàn Mạc Tử, ca ngợi tác phong làm việc khoa học và kiên nhẫn của anh. Bài viết được in trang trọng trên báo Văn nghệ trẻ (số 13 ngày 10 - 5 - 1996). Dịp đó, tôi cùng nhà nhiếp ảnh Lê Đức Bổn thu xếp công việc đưa Phạm Xuân Tuyển sang Tây Lộc tìm thầy giáo Nguyễn Đình Niên, về Gia Hội tìm nhà thơ Hoàng Diệp - người bạn đồng niên với Hàn Mạc Tử, lên Phường Đúc tìm phần mộ của thân sinh Hàn Mạc Tử, ra Mỹ Chánh (Quảng Trị) tìm ông Phạm Hành - chú tiểu đồng của Hàn Mạc Tử... Đi đến đâu cũng thuận buồm xuôi gió như là có sự phù hộ của hương hồn nhà thơ. Vài năm sau, Phạm Xuân Tuyển cho ra mắt bạn đọc tập sưu tầm, biên khảo rất có giá trị Đi tìm chân dung Hàn Mạc Tử (Nxb Văn học, Hà Nội 1997). Sách in khổ lớn, dày 450 trang với nhiều tư liệu mới phát hiện về cuộc đời và thơ ca Hàn Mạc Tử. Giáo sư Hoàng Như Mai trong Lời đầu sách cho rằng tác giả là một người có tấm lòng và có trách nhiệm đối với văn học nói chung và với nhà thơ Hàn Mạc Tử nói riêng. Giáo sư khẳng định: “Nhiều tư liệu trong cuốn sưu tầm biên soạn này rất quý hiếm và đáng tin cậy”. Có thể nói với công trình biên khảo hết sức công phu này, Phạm Xuân Tuyển đã góp phần “mở ra một hướng tìm hiểu mới cho những ai quan tâm tiếp tục hành trình Đi tìm chân dung Hàn Mạc Tử (Lời Nhà xuất bản). Tôi được biết để có được công trình sưu tầm và biên khảo này Phạm Xuân Tuyển đã dành gần 30 năm lặn lội khắp bắc trung nam “gặp gỡ, tiếp xúc với những nhân vật, những con người, những địa danh có liên quan đến đời - thơ Hàn Mặc Tử” (Lời Nhà xuất bản). Tôi càng khâm phục hơn khi biết rằng để kiếm sống và để có tiền đi đây đi đó anh đã phải làm thuê, cày ruộng, vay mượn... Công trình  Đi tìm chân dung Hàn Mạc Tử của anh xứng đáng được nhận giải thưởng văn nghệ Dục Thanh tỉnh Bình Thuận lần thứ hai - năm 2000. Sau khi tập sưu tầm, khảo luận Đi tìm chân dung Hàn Mạc Tử nhận được giải thưởng Dục Thanh ít lâu thì Phạm Xuân Tuyển không may bị tai biến mạch máu não. Người anh sút hẳn, đi lại nói năng rất khó khăn thế mà anh vẫn dồn hết tâm sức hoàn thành tiếp tập biên khảo Phan Thiết - Hàn Mạc Tử (Hội văn học nghệ thuật Bình Thuận ấn hành, 2005). Trong quá trình hoàn thành những công trình biên khảo về Hàn Mặc Tử, Phạm Xuân Tuyển đã nhận được sự cưu mang, giúp đỡ của rất nhiều cá nhân, đoàn thể như: Nhà xuất bản Văn học, Hội Văn học nghệ thuật Bình Thuận, Hội Văn học nghệ thuật Bình Định, tạp chí Sông Hương, giáo sư Hoàng Như Mai, nhà văn Sơn Nam, linh mục Lê Đình Chiến, ông Nguyễn Văn Xê, ông Trương Đức Thành... đặc biệt là chị Triệu Minh. Theo chỗ tôi biết chị chính là “nhà tài trợ” để tập biên khảo Đi tìm chân dung Hàn Mạc Tử sớm được ra mắt bạn đọc. Phạm Xuân Tuyển sống và viết hết sức trung thực, thẳng thắn. Cái tính thẳng thắn, bộc trực và có phần hơi cực đoan của anh đã khiến cho một số người có ác cảm với anh. Biết làm sao được! Cha ông từng nói “sống mỗi người một nết, chết mỗi người một tật” mà.
Tôi nhớ mãi lần gặp Phạm Xuân Tuyển ở Quy Nhơn. Nhờ anh mà tôi được làm quen với một số bạn bè văn nghệ Bình Định. Anh đưa tôi đến thăm chị Ninh Giang Thu Cúc, chị Triệu Minh, nhà thơ Phổ Đồng, nghệ sĩ bút lửa Dzũ Kha... Tôi cùng anh đi thăm trại phong Quy Hoà - nơi Hàn Mạc Tử từng sống những tháng ngày cuối cùng, bằng chiếc xe máy cà tàng mượn của bạn bè. Mặc dù tôi đã lùi hết số, chiếc xe vẫn không tài nào bò qua được đỉnh đèo. Phạm Xuân Tuyển phải cuốc bộ một quãng đường khá dài, dưới cái nắng chang chang của vùng biển miền trung. Tôi vô cùng thương cảm khi nhìn tấm áo đẫm ướt mồ hôi của anh. Theo một số bạn bè văn nghệ ở Quy Nhơn thì Phạm Xuân Tuyển có công không nhỏ trong việc thành lập Nhà lưu niệm Hàn Mạc Tử ở Quy Hoà và Gành Ráng.  Riêng với tôi, Phạm Xuân Tuyển chính là một tấm gương “vượt lên chính mình” là người nuôi dưỡng niềm say mê, hứng thú cho tôi, để tôi hoàn thành tập tiểu luận Cảm nhận thơ Hàn Mặc Tử (Nxb Thuận Hoá, 1999) Anh cũng chinh là người trực tiếp mang Cảm nhận thơ Hàn Mặc Tử của tôi đến với độc giả ở thành phố Quy Nhơn và trại phong Quy Hoà.
Với Phạm Xuân Tuyển tôi hết sức nể phục niềm say mê, tác phong làm việc cẩn trọng, khoa học của anh. Tôi chưa từng thấy ai để cả cuộc đời đi tìm chân dung Hàn Mạc Tử như anh. Có điều đặc biệt là những hạnh phúc và vận hạn mà Phạm Xuân Tuyển từng nếm trải hầu như đều liên quan ít nhiều đến Hàn Mạc Tử. Đối với anh, Hàn Mạc Tử đã trở thành một thứ “đạo” - đạo Hàn Mạc Tử. Và anh đúng là một tín đồ “tử vì đạo”. Chỉ riêng điều đó anh xứng đáng được mọi người yêu mến, cảm phục. Tiếc là anh ra đi quá sớm (mới 56 tuổi). Tôi biết anh vẫn còn ấp ủ rất nhiều dự định. Các tập biên khảo: Đồng Hới - Hàn Mặc Tử, Bình Định - Hàn Mạc Tử, Sài Gòn - Hàn Mạc Tử... vẫn còn dang dở. Bây giờ anh đã an nghỉ tại Phan Thiết - nơi có “Lầu Ông Hoàng người thiên hạ đồn vang...”.
Tôi viết bài này như là một nén nhang muộn màng kính viếng hương hồn anh.
Huế, ngày 18 - 5 - 2008
M.V.H

(nguồn: TCSH số 233 - 07 - 2008)

Đánh giá của bạn về bài viết:
0 đã tặng
0
0
0
Bình luận (0)
Tin nổi bật
  • ĐẶNG SĨ THIỆNThời bao cấp, ăn còn đói mà thơ lại hay. Sang thời nay ăn thừa thãi thì người ta lại không quan tâm đến thơ, thậm chí quay lưng lại với thơ (lời Bằng Việt).

  • TRẦN THỊ TRƯỜNGBước chân vào cái ngõ 45 Phan Bội Châu gặp mùi bánh trứng nướng thơm phức bao trùm, ngỡ ngàng: “Ông Trần Đình Hiến còn là một chủ lò bánh?”. Nhưng: - Không phải đâu. Khu nhà này hầu hết là mấy anh em ruột chúng tôi sinh sống. Lò bánh này của một chú, còn các người khác mỗi người một nghề. Các em tôi đều chịu khó. Vâng, bây giờ ai chẳng lấy chịu khó làm đầu...

  • Chính Bùi Hiển dẫn lời bạn ông nói rằng văn ông đi từ hướng ngoại đến hướng nội, hàm ý chín dần, mỗi ngày mỗi gần hơn với cốt lõi văn chương. Tôi không thấy như vậy.

  • NGÔ MINHSau hai cuộc hành trình vất vả hơn 2600 cây số đi về Đại hội Nhà văn khu vực miền Trung ở Nha Trang giữa tháng 3, rồi Đại hội Nhà Văn Việt Nam VII, bắt đầu từ 22/4 đến 10 giờ rưỡi đêm 27/4 tôi mới về tới nhà mình ở Huế, ngồi trước máy vi tính viết những dòng  buồn vui lẫn lộn.

  • THANH THẢO                           6 năm nay, kể từ cái đêm thơ nhạc kỷ niệm 40 năm đường 559 do nhà thơ Phạm Tiến Duật dẫn chương trình, trong đêm ấy Tế Hanh vì quá xúc động khi nhớ lại chuyến đi qua Trường Sơn của mình đầu năm 1974, ông đã bị xuất huyết não. 6 năm ấy, không thể có một cuộc phỏng vấn hay “gặp gỡ” nào được thực hiện với Tế Hanh, đơn giản vì ông không nói được. Tôi nghĩ, 6 năm nay, Tế Hanh chỉ còn trò chuyện với dòng sông của mình, dòng sông của đời mình, trong im lặng. Vì thế, những cuộc trò chuyện tôi kể sau đây đều thuộc về thời gian trước khi Tế Hanh lâm trọng bệnh.

  • LTS: Kể từ khi xuất hiện với bạn đọc qua bài bút ký đầu tiên có tên là Gọi nắng và chùm thơ Đời chị trên tạp chí Sông Hương lúc tuổi đời mới hai mươi, gần 10 năm qua, Văn Cầm Hải là một “hiện tượng văn học” của nhiều cuộc tranh luận vì phong cách lập ngôn mới lạ của mình. Bước vào mùa xuân mới, đúng vào ngày sinh nhật 20/1/2005 của mình, Văn Cầm Hải đã chính thức trở thành một trong những nhà văn trẻ nhất của Hội Nhà văn Việt Nam. Vốn là người kín tiếng đến mức “lập dị” nhưng nhân dịp xuân vui này, nhà văn Văn Cầm Hải đã “bật mí” nhiều điều, từ A đến Z trong cuộc sống của anh  với Sông Hương.

  • Sáng ngày 24-2-2005 tại trụ sở 26 Lê Lợi - Huế, Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật tỉnh Thừa Thiên Huế đã tổ chức lễ tưởng niệm nhà thơ Huy Cận. Nhiều cơ quan, ban ngành tỉnh, thành phố Huế và anh chị em văn nghệ sĩ đã tới dự. Sông Hương trân trọng giới thiệu “điếu văn” do nhà thơ Võ Quê đọc trong lễ tưởng niệm.

  • NGUYỄN KHẮC PHÊ(Tưởng nhớ nhà thơ Lương An)Năm 1984, sau khi cùng anh chị em văn nghệ đón di hài nhà thơ Vĩnh Mai về Huế, nhà thơ Lương An - người đồng hương, người bạn thơ gần gũi với Vĩnh Mai đã viết bài "Đón anh về lại Huế thơ": Anh về lại Huế hôm nay / Huế đang mưa bỗng tạnh ngày nắng xuân...

  • HỒ SĨ HIỆPBa Kim, tên thật là Lý Nghiêu Đường, tự Thị Cam, sinh năm 1904, người Thành Đô, tỉnh Tứ Xuyên. Ông viết văn rất sớm, nổi tiếng trên văn đàn từ thời "ngũ tứ vận động" (1919) và hoạt động văn học sôi nổi từ những năm 30, 40 của thế kỷ trước, tên tuổi ngang hàng với các nhà văn Mao Thuẫn, Tào Ngu và Lão Xá.

  • TRUNG SƠN(Nhân kỷ niệm 10 năm ngày mất nhà thơ Phùng Quán)I. Hơn mười năm trước - mùa hè 1992, một cuộc “khai quật” ở Huế đã làm chấn động dư luận. Trong lúc đào hố móng xây dựng một căn nhà tại trụ sở Uỷ ban Khoa học Kỹ thuật Thừa Thiên Huế, người ta đã phát hiện một ngôi mộ tập thể gồm 17 bộ hài cốt, một số vũ khí, đạn và 3 kỷ vật còn ghi rõ tên hiệu, đơn vị Vệ quốc đoàn hồi năm 1946.

  • XUÂN TÙNG          Chòi trống im lìm, khách ngẩn ngơ          Bình khô, rượu cạn, điếu chăng tơ          Bao giờ điếu lại reo êm ái          Nhà rộn tiếng cười, ấm giọng thơ...

  • TRẦN THỊ LINH CHIXuất thân gia đình quan lại, học giỏi nhưng lại không chịu theo đuổi đến nơi đến chốn để khoa bảng đề tên, tiến bước công danh hầu nối nghiệp nhà, cha tôi bỏ dở chương trình tú tài sau khi đậu thành chung, làm một công chức kiếm sống qua ngày, dành hết cuộc đời cho văn học. Năng khiếu phê bình của ông đã biểu hiện ngay từ thời còn đi học.

  • PHAN TRUNG THÀNHTháng giêng năm 2003, Hội Nhà văn thành phố Hồ Chí Minh tổ chức đêm thơ Nguyên Tiêu lần thứ I, theo sáng kiến thành lập “Ngày thơ Việt Nam” của Hội Nhà văn Việt Nam.

  • BẢO CƯỜNGLTS: Trên 40 năm ngâm thơ và đệm sáo cho thơ từ ra Bắc, từ trong nước ra nước ngoài, Bảo Cường hiện là một nghệ sỹ lão luyện trong nghề. Bài viết dưới đây, như chính tác giả nói: “Với lòng thiết tha mong mỏi bộ môn ngâm thơ và đệm sáo cho thơ ngày một phát triển, để mọi người và nhất là giới trẻ yêu thơ có cơ hội tìm hiểu đào sâu về hai bộ môn này.”

  • TRẦN NINH HỒLTS: Trần Ninh Hồ tên thật là Trần Hữu Hỷ. Lính Đông Bộ 1971 - 1976, 1977 - Trưởng ban Văn thơ báo Văn Nghệ. Nguyên chủ nhiệm Bảo tàng Văn học Việt …Bình quân cứ độ dăm năm, nhà thơ Trần Ninh Hồ lại có một "đợt" xuất bản thơ. Anh là cây bút sung sức trong suốt mấy thập niên vừa qua của nền thơ hiện đại Việt Nam, từ cuộc chiến tranh chống Mỹ cho suốt đến những ngày hôm nay...Nhà văn Võ Thị Xuân Hà đã có cuộc trao đổi với nhà thơ Trần Ninh Hồ trong một cách nhìn riêng biệt.

  • INRASARACác hội thảo bàn về nâng cao tính chuyên nghiệp trong sáng tạo văn học đã lôi kéo không ít nhà văn tham gia bàn cãi sôi nổi. Là tín hiệu đáng mừng: văn học Việt đang tự ý thức, tự phản tỉnh (self consciousness).

  • TRẦN ĐÌNH SỬThực tế nghèo nàn về thành tựu khoa học xã hội và nhân văn của chúng ta có thể tìm thấy nguyên nhân trong lối tư duy độc tôn một thời ở lĩnh vực học thuật. Cội nguồn sâu xa của lối tư duy ấy đang nằm trong di chứng của thời kì chiến tranh kéo dài ba mươi năm và cuộc đấu tranh ý thức hệ tàn khốc.

  • NGUYỄN THANH MỪNGKhái niệm nhà văn làm báo chắc không phải là chuyện lạ, nhất là trong thời đại bùng nổ thông tin hiện nay. Cánh cửa mở ra cho nhà văn tung hoành trên “sân cỏ” báo chí không đơn thuần là chuyện “cơm áo không đùa...” mà vì nơi đây, nhà văn thể hiện mình ở nhiều góc độ khác nhau, hiểu từ hai phía, nhu cầu biểu lộ tâm trạng của họ và nhu cầu của đời sống đất nước và nhân dân đòi hỏi ở họ.

  • TRƯỜNG NHÂNLTS: Cũng như cuộc đời, văn nghệ có biết bao buồn vui. Nhà văn cũng là người, cho nên có lúc cũng dở khóc dở cười bởi những chuyện ngoài văn chương. “Vạch túi cho người xem... bia” là câu chuyện hậu kì để bạn đọc chia sẻ với chuyện bếp núc làng văn.

  • NGUYÊN ANMột nhà văn đồng hương cao niên hỏi tôi:- Sao bây giờ ta mới quen nhau nhỉ?Tôi chưa kịp trả lời, ông đã nói tiếp:- Thôi, từ nay nhé!