Vĩnh biệt Lê Bá Đảng, họa sĩ tài ba của Việt Nam!

16:15 20/04/2015

LTS: Họa sĩ Lê Bá Đảng sinh ngày 27/6/1921 tại làng Bích La Đông, xã Triệu Đông, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị. Ông đã ra đi vào ngày 7/3 tại Thủ đô Paris nước Pháp, để lại dự án dang dở đáng tiếc về “một bức tranh rất lớn nằm ngửa trên mặt đất”, ước mong góp phần cho Huế trở nên một Kinh đô Mỹ thuật.
Sông Hương giới thiệu “lời chia buồn sâu sắc” đọc trong Lễ tưởng niệm họa sĩ Lê Bá Đảng của tỉnh Thừa thiên Huế vào chiều 9/3 tại Trung tâm Nghệ thuật mang tên ông.

Họa sĩ Lê Bá Đảng, nhà văn Tô Nhuận Vỹ và cô Lê Cẩm Tế tháng 5/2013 tại Paris. (Ảnh do đạo diễn Đạng Nhật Minh chụp)

TÔ NHUẬN VỸ

Trong phút giây đau buồn khi nghe tin Anh ra đi, tôi muốn thầm nói đôi lời tiễn Anh về chốn Vĩnh hằng mà không sao nói được. Nói gì về Anh? Viết gì về Anh? Người ta đã nói, đã viết quá nhiều về Anh. Chúng tôi cũng đã viết, đã nói không ít về Anh. Về Bàn chân Giao Chỉ, về Hạt gạo Trường Sơn, về Ngựa, về Mèo, về Mắt, về Thiền xanh, về Tranh hai mặt, về Nghệ thuật sắc không, về Sắc Sắc Không Không, về Tấn tuồng nhân loại, Về Cõi Người ta , về Không gian Lê Bá Đảng, về Hàng rào mỹ thuật trên chính vùng đất ngày xưa  giặc Mỹ xây dựng hàng rào điện tử Mắc-na-ma-ra, về các Đài liệt sĩ theo mô hình Thành Cổ loa trên khắp đất Việt Nam… Tôi lần giở từng bức thư anh gửi cho tôi từ buổi sơ giao cho tới ngày Anh còn có thể cầm bút, những câu chữ chân chất, đất cát, bộc trực đẫm chất làng quê. Xin Anh cho phép tôi đọc to lên đôi điều gan ruột của Anh cho mọi người thương quý Anh đang tới chia tay Anh hôm nay nghe.

Về dự tính Bức tranh khổng lồ trên vùng Bàu Hồ, Anh viết: “Tôi đã đọc lui đọc tới hai ba lượt thư anh. Anh có lý. Vì đây là “có một không hai”. Tôi cũng biết tôi được ưu đãi hơn ai hết. Nhưng anh để tôi nói rõ ý kiến của tôi là: muốn làm một cái chi ở Huế CHƯA HỀ ĐÂU CÓ, để LÀM GIÀU CÁI VĂN HÓA HUẾ và dựng lên một cái chi mà CHƯA AI CÓ, cho đến cả Trung Hoa, Thái Lan, Miến Điện, Nhật Bản… mà cũng không có, là: một tranh rất lớn nằm ngửa trên mặt đất, con người có thể dạo chơi trên tranh (với giày mềm thuê của tôi). Anh cần nói rõ ý định của tôi với lãnh đạo. Những ý nghĩ tham lam của tôi là làm sao để Huế trở nên một Kinh đô Mỹ thuật”. (Thư ngày 5/3/2008).
 

Bậc thầy của hai thế giới Đông - Tây

Năm 1939, họa sĩ Lê Bá Đảng sang Pháp  trong  đoàn  lính  thợ  của  quân  đội  nước  này,  tham gia  vào những đội quân  chống phát  xít  và bị Đức quốc xã bắt làm tù binh. Sau đó, ông  học tại Học viện nghệ thuật Toulouse. 

Năm 1950,  lần đầu  tiên ông  triển  lãm các  tác phẩm của mình tại thủ đô Paris (Pháp), sau  đó trở thành một họa sĩ nổi tiếng ở châu Âu. 

Năm 1989, ông nhận giải  thưởng “Nghệ sĩ  có tài năng lớn và tư tưởng nhân đạo” của Viện  quốc tế Saint Louis của Mỹ. 

Năm  1992,  ông  được  Trung  tâm  tiểu  sử  quốc tế thuộc Đại học Cambridge của Anh đưa  vào danh mục những người nổi tiếng thế giới. 

Năm 1994, ông được Nhà nước Pháp tặng  Huân chương Văn hóa nghệ thuật. 

Ông được gọi là họa sư và giới nghệ thuật  đánh giá  là bậc  thầy của hai  thế giới Đông  -  Tây. Họa sĩ Lê Bá Đảng đã sáng  tạo  ra một  phương  pháp  nghệ  thuật  được  gọi  tên  là  “Không gian Lê Bá Đảng” (Lebadangspaces). 

Năm  1992,  ông  thực  hiện  cuộc  triển  lãm  đầu  tiên ở quê hương Việt Nam ngay  tại  làng  quê Bích La Đông. 

Năm  2006,  Trung  tâm  nghệ  thuật  Lê  Bá  Đảng đã được xây dựng và đi vào hoạt động  để trưng bày tác phẩm của họa sĩ Lê Bá Đảng  tại địa chỉ 15 Lê Lợi, thành phố Huế.

Thụy  Khuê  viết  về  dự  tính này của Anh: Ông muốn  dựng Cõi Người  ta  trên  đất  Huế, Tâm của đất Việt.  

Lãnh  đạo  Thừa  Thiên  Huế đã ủng hộ ao ước  lớn  này của Anh,  tiếc rằng, bởi  nhiều lý do, dự án này chưa  thực hiện được.  

Tôi nhớ  tới  lời của họa  sĩ Trần Khánh Chương, Chủ  tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam,  đã  nói  trong  một  phim  về  Anh  gần  đây:  Lê  Bá  Đảng  có  tác phẩm gần như ở  tất  cả các thể loại của mỹ thuật  và với thể loại nào ông cũng  ở đỉnh cao.  

Và không ít lần anh viết  cho  tôi  về  quãng  thời  gian  anh  vẽ  tranh  chống  giặc.  Anh  viết:  “…Hồi  còn  nghèo,  phải  vẽ  để  kiếm  ăn  từng  bữa, giữa một xã hội rất bỡ  ngỡ  làm  người  Việt  Nam  giữa bọn giặc. Từ ngày đầu  kháng  chiến  chống  Pháp  cho  đến  chống  Mỹ  là  tôi  hoàn  toàn  vẽ  tranh  chống  giặc, may là nhà tôi để cho  tôi tự do, ít tiền nhưng lo đủ sơn, cọ, giấy, vải để tôi vẽ tranh chống giặc. Nhiều  tranh tôi trang trí Đại sứ Miền Nam hồi ấy, (tranh) về nhà những người yêu nước  và yêu tranh Lê Bá Đảng về chuyện chống giặc… Không phải kể lể khoe khoang  nhưng nếu có dịp nên cho mọi người Việt Nam biết là chúng tôi ở nước ngoài  nhưng đã giúp vào chống giặc cùng bà con bên nhà…”.

Tôi muốn nói, và khẳng định, điều này: Chính vì luôn đau đáu nỗi niềm thương  nước, luôn khát khao một nước Việt Nam độc lập và thống nhất, Lê Bá Đảng (và cả  Điềm Phùng Thị) THỦY CHUNG VỚI HỒ CHÍ MINH. Thủy chung trọn đời.  

Năm ngoái, đoàn làm phim LÊ BÁ ĐẢNG, TỪ BÍCH LA ĐẾN PARIS của  đạo diễn Đặng Nhật Minh, Lê Cẩm Tế, nhóm bạn Pháp và  tôi phải  tranh  thủ  quay bất cứ hình ảnh nào của Anh, bất cứ câu nói nào mà anh còn có thể nói,  để chắt ra, lọc ra  từng mét phim về Anh, bởi Anh đã quá yếu rồi. Vậy mà, hôm  từ mộ con  trai Anh  trở  lại nhà Anh, cả đoàn sững  ra: Anh ngồi dựa vào góc  salon, dưới chân là cái túi đựng một bộ áo quần, hỏi Anh tính làm chi đó, Anh  có vẻ ngạc nhiên: Đi về làng mình chớ làm chi nữa!

Nào Anh, Anh cùng chúng em đi về làng mình đi Anh…

T.N.V  
(SH314/04-15)



 

Đánh giá của bạn về bài viết:
0 đã tặng
0
0
0
Bình luận (0)
  • TUỆ NGỌC

    Lê Anh Hoài là người thực hành nghệ thuật trên nhiều lĩnh vực như văn học, hội họa, trình diễn...

  • LÊ HUỲNH LÂM

    "Nghệ thuật không phải là vẽ lại các đồ vật, con người mà họa sĩ thấy. Nghệ thuật phải là sáng tạo nên các đồ vật, con người không thấy được."(Paul Klee)

  • LÊ HUỲNH LÂM

    Tánh nước vốn vô hình và mềm mại. Nhưng nước lại có quyền năng biến hiện và tùy duyên hóa thân thành mọi vật, có khi là đám mây, khi là cơn mưa, có khi làm ngọn sóng cao vút nhấn chìm mọi vật, có lúc là những đợt sóng êm đềm, là dòng sông, con suối, là thác ghềnh, là biển cả bao la,... lại có khi là giọt lệ trên khóe mắt con người. Tuy nước rất mềm mại nhưng sức mạnh của nước có thể xô ngã mọi tượng đài tưởng chừng là thường hằng ở mặt đất này.

  • LÊ HUỲNH LÂM

    Sản phẩm từ cái khuôn mẫu đầu tiên đã đặt định con người trong thế bị động, và từ khởi thủy đầy hư cấu và huyền thoại đó bao nhiêu trí tưởng tượng đã được tạo dựng, việc chế tác một khuôn mẫu mới cho con người đã được đề cập đến nhiều lần.

  • Nhiều điều bí ẩn giấu đằng sau những chi tiết có thể nhìn thấy bằng mắt thường trong bức tranh "Susanna and the Elders" (Susanna và các Trưởng lão) của họa sỹ nổi tiếng thế giới người Hà Lan Rembrandt van Rijn vừa được công bố trên tạp chí Khoa học Vật liệu và Chế tạo số ra mới đây.

  • Các tác phẩm chọn lọc của thế hệ các nghệ sỹ trẻ Đức sẽ được quy tụ và giới thiệu đến công chúng thủ đô Hà Nội trong không gian triển lãm “Hội họa mới từ Đức,” khai mạc vào 17 giờ ngày 14/05 và trưng bày tới hết ngày 31/05, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, 66 Nguyễn Thái Học.

  • Đối với họa sĩ, để đi đến trừu tượng hay trạng thái “không gì cả”, anh ta đã phải cần đến rất nhiều thứ.

  • LÊ MINH PHONG

    (Nhân đọc Van Gogh của David Haziot, Phan Hồng Hạnh chuyển ngữ, Nxb. Đà Nẵng, 2014)

  • ...Nghệ thuật của chủ nghĩa hiện thực, chủ nghĩa ảo giác (illusionist) đều xem nhẹ phương tiện, chúng dùng nghệ thuật để che giấu nghệ thuật. Chủ nghĩa hiện đại lại dùng nghệ thuật để thu hút sự chú ý vào nghệ thuật.

  • “Từ mô phỏng đến phá hủy tự nhiên”: đây hoàn toàn có thể là nhan đề của một lịch sử nghệ thuật phương Tây. Một trong những nghệ sĩ hiện đại quan trọng nhất, và cũng có lẽ hiền minh nhất, Picasso, có nói: nếu chúng ta không thể thoát khỏi tự nhiên, như một số nghệ sĩ tiền bối và đương thời với ông đang cố gắng một cách vô ích, thì ít nhất chúng ta có thể làm biến dạng nó, phá hủy nó. Về cơ bản, đó chính là một hình thức mới của lòng sùng kính tự nhiên...

  • Năm mới là thời điểm của những tiệc tùng liên miên. Hội họa từ lâu đã rất quan tâm tới chủ đề này. Hãy cùng nhìn lại những bữa tiệc linh đình, nổi tiếng nhất trong lịch sử hội họa.

  • Trong tiếng Hy Lạp cổ, từ chỉ “nghệ thuật” là techne, chính là nguồn gốc của các từ technique (kĩ thuật) và technology (công nghệ) - những thuật ngữ được sử dụng rộng rãi trong cả ngành khoa học và nghệ thuật. Nhìn vào hội họa thế kỷ 19, ta nhận thấy các họa sĩ thực sự là những kỹ sư ánh sáng và màu sắc tài tình.

  • Một ngày nọ, khi vẽ một thiếu nữ, tôi chợt nhận ra điểm duy nhất sống động ấy là ánh nhìn như bất động của nàng. Những thứ còn lại có ý nghĩa không hơn gì cái sọ người. Người ta luôn muốn tạc nên một con người sống, nhưng điều khiến pho tượng ấy có sự sống chỉ có thể là ánh nhìn của người đó.

  • Các nghệ sĩ nữ thường là bộ phận ngoại vi trong những mô tả về tiến trình lịch sử, không chỉ của hội họa mà còn của nhiều loại hình nghệ thuật khác. Nhưng thực sự chính từ những nghệ sĩ nữ, những ý tưởng nghệ thuật táo báo, đột phá nhất, gây ảnh hưởng lớn thường được khai sinh. Ba nghệ sĩ nữ được giới thiệu trong chùm bài viết này đã cho thấy sự trực cảm, tinh nhạy và quyết liệt ở họ đã mở ra những cách tiếp cận nghệ thuật bất ngờ và giàu sức sống cho đến tận bây giờ.

  • Sau nhiều thập niên tồn tại vô danh, La Bella Principessa đang trải nhiều công đoạn đánh giá phức tạp nhằm xác định liệu nó là tác phẩm mất tích của Leonardo da Vinci hay chỉ là kẻ mạo danh.

  • Vào những năm 1970, bức tranh sơn dầu (về sau được gọi tên là Bình văn) được tìm thấy trong ngôi nhà của một người dân ở phố Khâm Thiên, Hà Nội. Bức tranh được cho là do Lê Văn Miến (Lê Huy Miến), họa sĩ Tây học đầu tiên người VN, vẽ nên nhưng một số phát hiện vừa qua lại dấy lên giả thiết mới.

  • Tôi quen với họa sĩ trẻ Nguyễn Văn Hè từ những năm anh còn là sinh viên trường Đại học Nghệ thuật Huế. Cà phê vỉa hè ở đường Phạm Hồng Thái là nơi chúng tôi thường gặp gỡ chuyện trò vào những chiều cuối tuần. Hè có một đời sống nội tâm hết sức mạnh mẽ nhưng ứng xử vô cùng nhẹ nhàng và kín đáo. 

  • Tuần này, Phòng trưng bày Quốc gia London (Anh) sẽ triển lãm một bức chân dung mới được phục chế của danh họa Hà Lan Rembrandt. Điều thú vị là dưới các lớp sơn của tranh, người ta còn tìm thấy một bức chân dung khác, đã bị Rembrandt loại bỏ.