LÊ VĂN LÂN
Đô thị phát triển nhanh là điều đáng mừng, nhưng phát triển nhanh và kiểm soát được là điều hệ trọng. Và để kiểm soát được, đô thị phải được phát triển theo một kịch bản. Kịch bản đó chính là quy hoạch đô thị, chân dung tương lai của đô thị.
Quy hoạch Huế
Năm 2014, Thủ tướng Chính phủ ra quyết định điều chỉnh quy hoạch chung thành phố Huế đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050. Quy hoạch được đón nhận nồng nhiệt của các chuyên gia, các nhà văn hóa, các nhân sĩ trí thức tôn giáo cũng như các nhà quản lý và người dân thành phố, những người yêu Huế khắp nơi. Quy hoạch là bước đột phá chuyển Huế từ một thành phố “nén” sang một thành phố “mở”, tạo điều kiện thuận lợi cho Huế trong “gọt dũa” đô thị cổ, hạn chế việc phát triển đô thị theo lối lan tỏa, mở rộng mảng xanh đô thị, giải quyết những bức xúc do quá trình phát triển đô thị mang lại.
Theo quy hoạch này thành phố được mở rộng gấp 5 lần hiện nay. Từ 70, 99km vuông lên khoảng 348,54km vuông. Ranh giới phía Đông đến bờ biển Thuận An. Ranh giới phía Tây đến Bình Điền. Ranh giới phía Bắc đến sông Bồ - Tứ Hạ. Ranh giới phía Nam đến đường tránh Huế. Thành phố Huế mở rộng có rừng, có biển, đầm phá, có phi trường, bến cảng...
Thành phố mới bao gồm thành phố lịch sử và 4 đô thị phụ trợ gồm Hương Thủy - Thuận An - Hương Trà - Bình Điền. Xây dựng các công trình cao tầng, hiện đại làm điểm nhấn đô thị ưu tiên trên trục quốc lộ 1A ở khu vực Hương Thủy, Hương Trà, khu đô thị An Vân Dương. Xây dựng các vành đai xanh tạo mối liên kết giữa các đô thị, hạn chế quá trình đô thị hóa với diện tích được bố trí gần 10.000hecta. Tận dụng không gian mặt nước, xây mới các hồ tạo cảnh quan, nghỉ dưỡng và thoát lũ. Không gian mặt nước bao gồm khu vực sông Hương và các nhánh, khu vực đầm phá và ven biển Thuận An. Các kênh đào trong và ngoài kinh thành, các ao hồ nhân tạo và hồ điều hòa tự nhiên. Riêng các hồ điều hòa để cải thiện năng lực thoát lũ của sông Hương, quy hoạch bố trí diện tích 2,4km vuông để xây dựng 15 hồ điều hòa thoát lũ.
Kinh tế xã hội của Huế dần phát triển theo hai trục: Trục phát triển kinh tế theo hướng Bắc - Nam, tạo thành từ trục giao thông chính quốc gia và hành lang kinh tế Đông - Tây. Củng cố và phát triển các khu công nghiệp Phú Bài, Tứ Hạ, Thủy Phương. Các cụm công nghiệp làng nghề: Hương Sơ, Bình Điền. Trục phát triển du lịch theo hướng Đông - Tây từ Thuận An đến Bình Điền; theo đó Thuận An phát triển du lịch sinh thái biển, đầm phá với các khu nghỉ dưỡng cao cấp; đầu tư xây dựng cảng Thuận An đến năm 2020 tiếp nhận tàu trọng tải 5.000DWT, tạo động lực để Huế phát triển đô thị hướng biển. Phát triển du lịch sinh thái, sông, hồ dọc sông Hương, Ngự Hà, các điểm du lịch đặc thù Cồn Hến, Dã Viên, Thủy Biều, Kim Long... Du lịch sinh thái nghỉ dưỡng tâm linh ở Trung Huyền Trân, đồi Thiên An, các chùa ở Huế... Phát triển trung tâm văn hóa kinh tế tri thức, thành phố xây dựng làng đại học ở các phường An Tây, An Cựu với diện tích gần 150hecta, cùng với nó là các khu nghiên cứu phát triển ở An Tây, Thủy Dương, Phú Bài phát triển các ngành công nghiệp sạch có kỹ thuật cao không ảnh hưởng đến cảnh quan môi trường...
Không gian đô thị Huế
Thành phố mới phát triển theo mô hình cụm đô thị gồm khu vực đô thị trung tâm và bốn đô thị phụ trợ theo các trục không gian chính: Trục cảnh quan lịch sử, trục cảnh quan sông nước, trục không gian đô thị. Trục cảnh quan lịch sử được thiết lập gồm trục trung tâm thành phố, trục cảnh quan Bắc - Nam, trục Nam Giao, nhằm bảo đảm các yếu tố mang tính biểu tượng và tính lịch sử của Huế. Các đô thị được kết nối bằng hệ thống giao thông đường vành đai, hình thành các dãy cây xanh giữa các đô thị để hạn chế phát triển lan tỏa và phòng chống bão lụt.
Tạo lập cụm đô thị di sản, văn hóa, cảnh quan thân thiện với môi trường; theo đó, thành phố có bảy vùng kiến trúc cảnh quan với sự khác biệt về mức độ và mật độ đô thị: Khu vực phía Bắc sông Hương, khu vực phía Nam sông Hương, khu đô thị mới An Vân Dương, khu vực Bình Điền, Hương Thủy, Hương Trà, Thuận An. Khu vực Kinh thành Huế, Bao Vinh, Thủy Biều, Kim Long, Hương Long... là khu vực bảo tồn cảnh quan, giảm thiểu mật độ dân cư, cải tạo xây dựng theo hướng có chiều cao và mật độ xây dựng thấp bảo đảm hài hòa, không ảnh hưởng đến di tích, nhà vườn, các làng nghề truyền thống... Khu vực phát triển mới tập trung ở các khu đô thị mới: An Vân Dương, Hương Sơ, An Hòa... Một số khu dân cư mới ở Hương Thủy, Hương Trà, Thuận An, Bình Điền theo mô hình đô thị sinh thái theo hướng thấp tầng mật độ thấp; một số khu vực trung tâm phát triển công trình cao tầng mật độ cao.
Mở rộng không gian tầm nhìn đối với trục cảnh quan chính từ Kỳ đài hướng về Ngự Bình quy định độ cao công trình kiến trúc; chú trọng tầm nhìn từ khu vực Tây Nam Huế đến khu vực đô thị trung tâm. Xây dựng cảnh quan đường phố trung tâm đô thị, đường phố lịch sử: Hùng Vương - Hà Nội - Lê Lợi - Điện Biên Phủ... Giới hạn độ cao, hình dáng công trình.
Đặc biệt, đối với sông Hương và các sông liên quan như: sông Như Ý, sông An Cựu, các hồ, hào. Không gian ven sông chủ yếu là hệ thống công viên cây xanh kết hợp các công trình kiến trúc khống chế chiều cao, bảo đảm sự hài hòa chung. Theo đó, quản lý hai bên bờ sông Hương là 200m; các sông An Cựu, Như Ý là 50m. Sông Hương đoạn từ lăng Gia Long đến Kim Long là khu vực bảo tồn, tôn tạo, xây dựng có kiểm soát, tổ chức các hoạt động văn hóa tâm linh, tôn vinh giá trị các di tích, khai thác du lịch hợp lý. Sông Hương đoạn từ Kim Long đến Bao Vinh là khu vực phát triển kết hợp hài hòa bảo tồn, tôn tạo, giữ gìn những nét đặc trưng của khu vực Kinh thành Huế. Từ Bao Vinh đến Thuận An là không gian sinh thái nông nghiệp. Hình thành phát triển các khu du lịch tắm biển, sinh thái đầm phá... vui chơi mặt nước; tổ chức khu dịch vụ phía Tây cảng Thuận An.
Quy hoạch và môi trường
Với mục tiêu xây dựng Huế thành một đô thị lịch sử sống động, một đô thị sáng tạo, một đô thị môi trường kiểu mẫu hài hòa với thiên nhiên, thân thiện với môi trường. Quy hoạch đã đề cập nhiều lĩnh vực khá cụ thể. Đặc biệt là trên lĩnh vực bảo vệ môi trường. Một đô thị phát triển “nóng” hay không “nóng” chính là ở lĩnh vực này. Chúng ta có nhiều bài học từ phát triển đô thị ở Huế cũng như cả nước thời gian qua (đuờng phố đầy bụi bặm, giăng đầy những “lô cốt”; đường phố mới mưa đã ngập, có nơi ngập tận phi trường).
Trước hết về thoát nước mặt, Huế là thành phố có nhiều thuận lợi bởi hệ thống sông, hồ, hào... bao bọc. Do vậy thoát nước mưa theo hướng tự chảy, tận dụng không gian mặt nước hiện có để điều tiết nước mưa và giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Quy hoạch chỉ rõ lưu vực thoát nước được chia làm các khu là sông Hương, sông Bồ, và sông An Cựu. Hệ thống thoát nước là hệ thống đường ống chính được phân nhánh và ưu tiên tự thoát. Cải thiện năng lực thoát lũ của sông Hương. Cải tạo, nạo vét và chỉnh trị các sông ngòi hiện có, thực hiện các dự án cải thiện năng lực xả lũ, năng lực thoát nước cho đường ống. Xây dựng 15 hồ điều hòa với diện tích 2,4km vuông để giảm lũ của nhánh chính sông Hương
Về thoát nước thải: Nước thải sinh hoạt đến năm 2020 trên 98.000 mét khối/ngày, dự kiến đến năm 2030 là trên 150.000 mét khối/ngày. Nước thải công nghiệp đến năm 2030 là trên 23.000 mét khối/ngày. Đối với khu vực kinh thành Huế, các khu phố cũ, các khu vực hiện đang sử dụng thoát nước chung, tiến tới chuyển đổi sang thoát nước riêng. Các khu vực đô thị mới, khu công nghiệp... xây dựng hệ thống thoát nước thải riêng. Xây dựng trạm xử lý nước thải phía Bắc ở phường Hương Sơ, phía Nam ở khu đô thị An Vân Dương. Xây dựng mới các nhà máy xử lý nước thải cho từng đô thị, tại các khu công nghiệp. Tổng công suất các nhà máy xử lý nước thải đến năm 2020 là 142.200 mét khối/ngày, đến năm 2030 là 208.200 mét khối/ngày. Đưa tỷ lệ nước thải được xử lý ra môi trường đến năm 2020 là 76,2% và đến năm 2030 là 97,2%.
Về chất thải rắn. Dự kiến chất thải rắn được thu gom đến năm 2020 trên 107.000 tấn/năm và đến năm 2030 trên 144.000 tấn/năm. Chất thải rắn hiện nay chủ yếu là chôn lấp về lâu dài không ổn. Quy hoạch nêu rõ: Xây dựng các nhà máy xử lý chất thải rắn tại các khu Hương Bình, Tứ Hạ, Bình Điền, Phú Sơn, Phú Xuân. Các nhà máy có công nghệ hiện đại, sử dụng các công nghệ tái chế, thân thiện môi trường, giảm tối đa lượng rác thải chôn lấp. Đến năm 2020 chất thải rắn được tái chế là 60%, đến năm 2030 là 90%.
Cũng nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường, ùn tắc giao thông, thành phố sẽ phát triển hệ thống giao thông công cộng Bắc - Nam kết nối Hương Trà - Huế - Hương Thủy; tuyến Đông - Tây kết nối Thuận An - Huế - Bình Điền. Phát triển mạng lưới đường đi bộ và xe đạp trong khu vực đô thị hiện nay và các khu đô thị mới. Quy hoạch các khu phố còn công trình kiến trúc Pháp và khu vực phía Đông Kinh thành (đường Mai Thúc Loan...) thành khu vực công cộng.
Thực hiện theo đúng lộ trình này, tương lai Huế sẽ là một thành phố sạch, phát triển bền vững và là một thành phố đáng sống.
Ứng xử với quy hoạch
Để thành phố phát triển lành mạnh phải có ứng xử đúng đắn với quy hoạch, phải xem quy hoạch là khoa học, là pháp luật. Phát triển theo quy hoạch chính là góp phần tạo nguồn lực cho phát triển đô thị.
Trước hết, cần công bố rộng rãi quyết định của Thủ tướng Chính phủ điều chỉnh quy hoạch chung thành phố Huế đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050 đến cán bộ và nhân dân trong tỉnh, đặc biệt là trong khu vực điều chỉnh. Đồng thời ban hành quy định quản lý xây dựng theo đồ án. Đồ án liên quan đến nhiều địa phương, do vậy cần được thảo luận cũng như xây dựng các kế hoạch, giải pháp thực hiện ở các kỳ họp HĐND từ tỉnh đến các địa phương liên quan, tạo sự đồng thuận bảo đảm quy hoạch được thực hiện nghiêm túc và đồng bộ.
Tiếp đó, cần lập và điều chỉnh các quy hoạch chuyên ngành hạ tầng kỹ thuật, quy hoạch xây dựng nông thôn mới, quy hoạch các phân khu, quy hoạch chi tiết, thiết kế đô thị phù hợp với đồ án. Xây dựng và ban hành quy chế quản lý quy hoạch, kiến trúc đô thị. Đồng thời xây dựng cơ chế, chính sách liên quan đến tài chính, đất đai trong thực hiện các dự án hạ tầng kỹ thuật.
Điều chỉnh quy hoạch chung thành phố Huế đến năm 2030 và tầm nhìn 2050 được Thủ tướng quyết định đã gần 3 năm. Xây dựng quy hoạch đã khó nhưng để thực hiện nghiêm túc là điều không đơn giản. Quy hoạch đứng trước nhiều thách thức bởi vì thực hiện nó sẽ biến thành phố trở thành một đại công trường, gây nhiều xáo trộn lớn. Mặt khác, đòi hỏi phải có nguồn lực rất lớn (trong lúc ngân sách của địa phương là rất hạn hẹp), cần sự đầu tư của Trung ương và cả quốc tế; đồng thời phải khai thác tốt nhất nguồn lực do quy hoạch mang lại, khơi dậy sự sáng tạo trong dân.
Quy hoạch mở rộng thành phố chính là tương lai của Huế, cũng như Thừa Thiên Huế. Vượt qua những khó khăn, thách thức để thực hiện thành công quy hoạch chính là thước đo về năng lực, về khả năng quản lý trong việc đưa Huế xứng tầm là một đô thị sáng tạo văn hoá, một đô thị môi trường kiểu mẫu.
L.V.L
(SHSDB23/12-2016)
LTS: Đại Học Huế đang ở tuổi 50, một tuổi đời còn ngắn ngủi so với các Đại học lớn của thế giới. Nhưng so với các Đại học trong nước, Đại Học Huế lại có tuổi sánh vai với các Đại học lớn của Việt như ở Hà Nội và TP Hồ Chí Minh. Trên hành trình phát triển của mình, Đại Học Huế đã góp phần không nhỏ vào sự phát triển kinh tế, giáo dục, văn hoá ở miền Trung, Tây Nguyên, đào tạo nguồn nhân lực trình độ cao cho khu vực và cả nước. Nhân dịp kỷ niệm này, TCSH phân công ông Bửu Nam, biên tập viên tạp chí, trao đổi và trò chuyện với PGS.TS. Nguyễn Văn Toàn, Giám đốc Đại Học Huế. Trân trọng giới thiệu với bạn đọc cuộc trò chuyện này.
VÕ ĐẮC KHÔICó một thời người Huế loay hoay đi vỡ núi, phá rừng trồng khoai sắn. Có một thời người Huế tìm cách mở cảng nước sâu để vươn ra biển lớn, hay đón những con tàu viễn xứ xa xôi. Cả nước, các tỉnh thành láng giềng như Quảng Bình, Quảng Trị, Đà Nẵng cũng đều ra sức làm như thế, sao ta có thể ngồi yên?
TRẦN ĐÌNH SƠNĐất Việt là cái nôi sinh trưởng của cây trà và người Việt biết dùng trà làm thức uống thông thường, lễ phẩm cúng tế, dâng tặng, ban thưởng từ hàng ngàn năm nay.
NGUYỄN XUÂN HOÀNGTừng là đất Kẻ Chợ – kinh đô triều Nguyễn xưa, ẩm thực Huế dựa trên nền tảng triết lý của cái đẹp, món ăn món uống phải ngon nhưng nhất thiết phải đẹp, vị phải đi với mỹ, thiếu mỹ thì không còn vị nữa.
TRƯƠNG THỊ CÚCTrong vô vàn những bài thơ viết về Huế, hai câu thơ của Phan Huyền Thư dễ làm chúng ta giật mình:Muốn thì thầm vuốt ve Huế thật khẽLại sợ chạm vào nơi nhạy cảm của cơ thể Việt Nam (Huế)
FRED MARCHANT(*) Trong chuyến viếng thăm Huế lần thứ hai vào năm 1997, tôi làm một bài thơ đã đăng trong tập thứ hai của tôi, Thuyền đầy trăng (Full Moon Boat). Bối cảnh bài thơ là một địa điểm khảo cổ nổi danh ở Huế. Có thể nói là bài thơ này thực sự ra đời (dù lúc đó tôi không biết) khi nhà thơ Võ Quê đề nghị với tôi và các bạn trong đoàn ghé thăm Đàn Nam Giao trước khi đi ăn tối ở một quán ăn sau Hoàng Thành bên kia sông Hương.
TRẦN KIÊM ĐOÀNDu khách là người trong mắt nhìn và qua cảm nhận của chính người đó.
TRƯƠNG THỊ CÚCTừ buổi hồng hoang của lịch sử, hình ảnh ban đầu của xứ Huế chỉ thấp thoáng ẩn hiện qua mấy trang huyền sử của đất nước Trung Hoa cổ đại. Tài liệu thư tịch cổ của Trung Quốc đã kể lại từ năm Mậu Thân đời vua Đường Nghiêu (2353 năm trước Công nguyên), xứ Việt Thường ở phương Nam đã đến hiến tặng vua Nghiêu con rùa thần từng sống qua ngàn năm tuổi.
HỒ ĐĂNG THANH NGỌCCó một hiện tượng lịch sử lý thú, ở những nơi khác vốn dĩ bình thường nhưng ở Huế theo tôi là rất đặc biệt, đó là tại mảnh đất này sau hơn ba mươi năm ngày đất nước thống nhất, đã hình thành một thế hệ nữ doanh nhân thành đạt giữa chốn thương trường.
MINH TÂMTôi nghe bà con bán tôm ở chợ Bến Ngự kháo nhau: Dân nuôi tôm phá Tam Giang đã xây miếu thờ “Ông tổ nghề” của mình gần chục năm rồi. Nghe nói miếu thờ thiêng lắm, nên bà con suốt ngày hương khói, cả những người nuôi tôm ở tận Phú Lộc, dân buôn tôm ở Huế cũng lặn lội vượt Phá Tam Giang lễ bái tổ nghề.
PHẠM THỊ ANH NGA"Hiểu biết những người khác không chỉ đơn giản là một con đường có thể dẫn đến hiểu biết bản thân: nó là con đường duy nhất" (Tzvetan Todorov)
TRẦN ĐỨC ANH SƠNSau hơn 1,5 thế kỷ được các chúa Nguyễn chọn làm thủ phủ của Đàng Trong, đến cuối thế kỷ XVIII, Huế trở thành kinh đô vương triều Tây Sơn (1788 - 1801) và sau đó là kinh đô của vương triều Nguyễn (1802 - 1945).
TRƯƠNG THỊ CÚC Sông Hương là một trong những nét đẹp tiêu biểu của thiên nhiên xứ Huế. Sông là hợp lưu của hai nguồn Hữu Trạch, Tả Trạch, chảy qua vùng đá hoa cương cuồn cuộn ghềnh thác, đổ dốc từ độ cao 900 mét đầu nguồn Hữu trạch, 600 mét đầu nguồn Tả trạch, vượt 55 ghềnh thác của nguồn hữu, 14 ghềnh thác của nguồn tả, chảy qua nhiều vùng địa chất, uốn mình theo núi đồi trùng điệp của Trường Sơn để gặp nhau ở ngã ba Bàng Lãng, êm ả đi vào thành phố, hợp lưu với sông Bồ ở Ngã Ba Sình và dồn nước về phá Tam Giang, đổ ra cửa biển Thuận An.
Chúng ta biết rằng trong thời đại ngày nay, khi đầu tư xây dựng những cơ sở nhằm đáp ứng nhu cầu cao của người đi du lịch, văn hóa ẩm thực được xem như là cánh cửa đầu tiên được mở ra để thu hút du khách.
Chúng tôi đi thăm đầm chim Quảng Thái, theo ông Trần Giải, Phó chủ tịch huyện Quảng Điền.
I. Chúng tôi xin tạm hiểu như sau về văn hóa Huế. Đó là văn hóa Đại Việt vững bền ở Thăng Long và Đàng Ngoài chuyển vào Thuận Hóa - Phú Xuân.
Thúng mủng Bao La đem ra đựng bột. Chiếu Bình Định tốt lắm ai ơi. Tạm tiền mua lấy vài đôi. Dành khi hiếu sự trải côi giường Lào.
LTS: Tiến sĩ Nguyễn Thuyết Phong hiện đang dạy tại trường đại học Kent State thuộc tiểu bang Ohio, . Đây là một trong những bài trích ra từ cuốn Hồi ký âm nhạc, gồm những bài viết về kinh nghiệm bản thân cùng cảm tưởng trong suốt quá trình đi đó đây, lên núi xuống biển, từ Bắc chí Nam của ông để sưu tầm về nhạc dân tộc. Được sự đồng ý của tác giả, TCSH xin trân trọng giới thiệu cùng độc giả.
Từ sau ngày giải phóng đến nay, tôi chưa một lần gặp lại Anh hùng Vai và Anh hùng Kan Lịch. Về Huế hoài nhưng lên A Lưới lại không đủ giờ và không dễ dàng gì. Những năm trước, đường về A Lưới còn chật hẹp, lổm chổm đất đá, lại hay sạt lở... đi về rất khó khăn và phải mất vài ngày. Đến Huế vào mùa khô thì lại ít thời giờ. Về Huế dịp mùa mưa thì đường về A Lưới luôn tắc nghẽn.
Tế lễ, giỗ chạp, cúng kỵ gắn với người Huế rất sâu. Hình như nhạc lễ cổ truyền xứ Huế cũng hình thành từ đó. Món ăn Huế được chăm chút, gọt tỉa để trở thành một thứ nghệ thuật ẩm thực cũng từ đó. Màu sắc, mẫu mã của nhiều loại trang phục Huế cũng từ đó mà được hoàn chỉnh, nâng cao. Cả những phong cách sinh hoạt nói năng, thưa gởi, đứng ngồi, mời trà, rót rượu... đầy ý tứ của vùng đất nầy cũng đi từ những buổi cúng giỗ đượm mùi hương trầm.