Hồ Chủ tịch với trí thức dân chủ trong cách mạng tháng 8

08:06 19/05/2010
VŨ ĐÌNH HÒE       Trích đoạn trong cuốn Hồi ký "Pháp quyền - Nhân nghĩa Hồ Chí Minh".

Hồ Chí Minh cùng 5 đại biểu Quốc hội I của Hà Nội, 6.1.1946 - Ảnh tư liệu

Ngay từ cuối tháng chín đầu tháng mười năm 1945, thực dân Pháp lăm le tái xâm lược Nam Bộ rồi toàn cõi Việt Nam. Chúng ráo riết lùng tìm số người Việt xưa làm việc cho chính quyền thuộc địa, mua chuộc lôi kéo để đặt lại bộ máy cai trị trên những miếng đất chúng mới chiếm lại được.

Trung ương Đảng Dân chủ vừa ra công khai sau Cách mạng tháng Tám (cuối tháng 9-1945) với những ủy viên mới bổ sung, vạch ngay kế hoạch xây dựng phát triển đảng, để tăng cường lực lượng trong trí thức và các tầng lớp trên ở thành thị. Trung ương Đảng Cộng sản trong chỉ thị "Kháng chiến ngày 15/11/1945" đã vạch cho các cấp ủy đảng mình: "Giúp cho Việt Nam Dân chủ đảng thống nhất" và phát triển để thu hút vào Mặt trận những tầng lớp tư sản, địa chủ yêu nước và tiến bộ".

Chủ trương của cả hai Trung ương (Dân chủ và Cộng sản) là cần thiết và hợp thời. Về phía thực dân Pháp, thì chúng đã cho người nhảy dù xuống ở nhiều nơi để liên lạc với những nhân vật trí thức Việt Nam có tiếng tăm; (Bác sĩ Nguyễn Văn Luyện ở Hà Nội chẳng hạn; ông này đã được cán bộ dân chủ vận động vào Đảng Dân chủ và đưa vào Trung ương). Đặc biệt, cùng với việc ký Hiệp định sơ bộ (6-3-1945) với Chính phủ Việt Nam, chúng đã tính đến việc lập "nước Nam Kỳ tự trị", lợi dụng trong Hiệp định có điều nói về Liên bang Đông Dương và xứ tự trị?" Thế là ngày 12 tháng 3 năm 1946, Hội đồng tư vấn Nam Kỳ mà thực dân Pháp đã tái lập ở Sài Gòn, hợp nhau lại thông qua bản đề nghị gửi cho Ủy viên Cộng hòa Pháp Cédille xin để cho Nam Kỳ hoàn toàn tự trị. Đứng đầu Chính phủ Nam Kỳ tự trị là Bác sĩ Nguyễn Văn Thinh.

Tám tháng sau, thấy mình bị thực dân lừa gạt, đẩy ra làm việc phi nghĩa, Nguyễn Văn Thinh tự tử. Thật ra duyên do sự thể là vì đa số thành viên Chính phủ của ông đã được Thành bộ Dân chủ Sài Gòn vận động từ chức, Thinh bị cô lập, lại bị dư luận trong giới trí thức khinh bỉ (theo báo cáo của Bí thư Kỳ ủy Dân chủ Nguyễn Việt Nam hồi đó). Anh em Dân chủ trước, trong và sau những ngày Tổng khởi nghĩa hoạt động mạnh trong phòng trào Thanh niên Tiền phong, tuy mang tên Thanh niên nhưng bao gồm nhiều thành phần xã hội, đặc biệt là thuộc giới trí thức lớn nhỏ, già trẻ ở thành thị. Trưng cờ màu vàng hoa đỏ, họ rất hăng hái, xông vào các cơ quan ngụy, báo chí, trường học, nhà máy xưởng thợ, các cấp hội Truyền bá quốc ngữ, tuyên truyền cho Chính phủ Hồ Chí Minh, vận động lập lực lượng bán võ trang gìn giữ trị an cho các phố phường, mở rộng các trại thanh niên xa thành phố tập luyện quân sự, diễn kịch, ca hát khêu gợi lòng yêu nước.

Ở miền Bắc, từ sau Hiệp định 6/3, cuộc đấu tranh chống sự lấn lướt gây hấn nhiều lần của quân đội Le Clerc (thay chân quân đội Tưởng) chiến đóng một số điểm, thật gian khổ, có lúc quyết liệt, gần như đổ vỡ hết. Vào khoảng cuối năm, mấy ngày sau cuộc Pháp gây hấn tại Hải Phòng, chiếm cảng, ngăn cản hải quan ta làm việc, bắn giết hàng trăm tự vệ, du kích cùng dân thường ta, Trung ương Dân chủ uất giận, cử đoàn đại biểu của mình do Hoàng Văn Đức dẫn đầu lên yết kiến Hồ Chủ tịch, đề nghị Cụ cho phép nhân dân, bất cứ ở đâu quân Pháp lộng hành, thì đều được phản ứng tự vệ, đảng viên Dân chủ và Thanh niên cứu quốc đi đầu. Chúng tôi vào tận phòng Cụ đang nằm nghỉ; không đủ ghế, chúng tôi ngồi ghé trên mép giường như lũ con cháu vào thăm cha, ông ốm. Trình bày nỗi căm tức và cái cực khổ của dồng bào, có người nghẹn ngào bật khóc. Ông Cụ ngồi nhổm dậy, nắm lấy tay anh Đức và một chị (không biết có phải chị Diệu Hồng hay không) ôn tồn nói: "Mình hiểu nỗi khổ tâm của các cô các chú phải nhìn trực tiếp thấy cảnh đau lòng của đồng bào. Nhưng làm sao được?... Phải tính rằng một ngày dân ta nhắm mắt, bấm bụng ăn "dơ" thì dân ra rèn thêm được bao nhiêu dao, vót thêm được bao nhiêu tầm vông, mài được bao nhiêu giác mác, đào được bao nhiêu hố, đắp được bao nhiêu ụ. Hiểu rồi chứ? Thế thì gắng sức mà an ủi, động viên đồng bào. Cái khỏe của ta là ở đấy!... Có chị sụt sịt: "Chỉ lo Bác ốm" - "Không lo. Cứ yên tâm và luyện chí cho bền. Nhớ chăm sóc tốt những đồng bào bị nạn".

Ngay sau khi ký Hiệp đính sơ bộ, ta cần tranh thủ sự đồng tình dư luận Pháp. Quốc hội ta cử một Phái đoàn thân thiện do đồng chí Phạm Văn Đồng dẫn đầu sang thăm các đoàn thể và nhân sĩ Pháp chân chính dân chủ. Anh Đỗ Đức Dục tự nguyện xin thôi chức Thứ trưởng Giáo dục để thay mặt cho Đảng Dân chủ Việt Nam tham gia phái đoàn. Khi Đoàn tạm dừng chân ở Mạc Tư Khoa mấy ngày, anh chăm chú nhìn, nghe, hỏi, dự định khi về sẽ viết cảm tưởng trước cảnh tượng sôi nổi tái kiến thiết kinh tế, xã hội của dân chúng Liên Xô trên mình còn mang đầy vết thương chiến tranh. Sang đến Pháp, anh "xung phong" xin được cử đi thăm mấy trại "ONS" (2) Việt Nam và trại tù binh cũ của Đức Hitler để về sẽ giới thiệu cho độc giả báo Độc Lập về tinh thần nhân ái và tình yêu nước trong hai dân tộc khác nhau (Pháp và Đức, Pháp và Việt Nam).

Cũng vào cuối năm ấy, Đảng Dân chủ họp Đại hội lần thứ nhất. Đại hội gồm 235 đại biểu thuộc 42 đảng bộ tỉnh, thành phố và hơn 10 chi bộ trực thuộc Trung ương. Chủ trương họp Đại hội trong lúc này - từ 15 đến 20 tháng 10 năm 1946 - là rất kịp thời. Chính phủ Pháp đã phản bội Hiệp định sơ bộ 6-3, phe phái cực đoan trong Việt Quốc, Việt Cách ra sức phá hoại, những người tốt trong họ thì đã phải rút đi hoặc nằm im.Thực dân Pháp tìm kiếm tay sai ráo riết, dân chúng nhiều vùng còn chưa thoát khỏi nạn đói kém khủng khiếp của năm trước nên e ngại chiến sự lan rộng, v.v... Ban Cháp hành Trung ương Dân chủ lâm thời thấy trách nhiệm của đảng mình phải nhanh chóng củng cố hàng ngũ, phát triển tổ chức để cùng với các đoàn thể Việt Minh, Liên Việt đẩy mạnh cuộc vận động kháng chiến, vận động sản xuất phòng đói cứu đói, xóa nạn mù chữ.

Đại hội được tiến hành ở trụ sở Hội Tam điểm xưa, đại lộ Gambetta (nay là đường Trần Hưng Đạo) gần ga Hà Nội, được các bạn Cộng sản tận tình ủng hộ. Ngoài việc được thông tin về sự đóng góp của Trung ương Dân chủ vào cuộc đấu tranh chính trị, quân sự với Pháp và các đảng hải ngoại mới về để tranh thủ sự hợp tác của các nhóm yêu nước trong họ, Đại hội đặc biệt hoan nghênh sáng kiến của đồng chí Hoàng Văn Đức gây phòng trào rầm rộ trồng rau màu cứu đói năm qua và phòng đói năm nay, hoan nghênh việc ra báo Tấc Đất do đồng chí chủ trì phục vụ cho phong trào sản xuất nông nghiệp. Đại hội cũng hoan nghênh kế hoạch của Bộ Giáo dục, với sáng kiến của đồng chí Vũ Đình Hòe về Bình dân học vụ, đang mạnh dạn thực hiện yêu cầu tha thiết của Hồ Chủ tịch trừ diệt giặc dốt cho đồng bào nghèo. Ở đây nên nhắc lại ý kiến phát biểu của đồng chí Phạm Tuấn Khánh mà đa số tán thành là đề nghị Đại hội biểu dương tinh thần tận tụy và sự đóng góp cao trong một năm qua của các đồng chí trí thức trong Trung ương Đảng, đồng chí Khánh đánh giá các cố gắng đó là xứng đáng với lòng tin cậy của toàn dân. Tôi nghe có anh em nói là sau lời phát biểu của đồng chí Khánh, có lời xì xào, chê là anh đã quá đề cao vai trò của trí thức. Đồng chí Khánh là một đảng viên Cộng sản hoạt động trong Đảng Dân chủ, sau này sẽ thay thế đồng chí Hoàng Minh Chính làm Bí thư đảng đoàn (bí mật) của Đảng Cộng sản trong Đảng Dân chủ.

Đại hội đã bầu vào Trung ương đồng chí Giáo sư Ca Văn Thỉnh, đại diện Đảng bộ Dân chủ Nam Bộ vừa từ tuyến lửa ra làm việc với Trung ương Đảng Dân chủ và Chính phủ.

Kết thúc hoạt động của Đảng Dân chủ trong năm 1946, cần nói đến cuộc họp thứ hai lịch sử của Quốc hội ta vào hai ngày 8 và 9 tháng 11 năm 1946 để thảo luận và thông qua Hiếp pháp. Trước đó Quốc hội nghe bản báo cáo của Chính phủ tổng kết công tác trong hơn một năm hoạt động. Tôi có tham gia xây dựng bản báo cáo ấy, và được Hồ Chủ tịch cử thay mặt Chính phủ đọc tại phiên họp Quốc hội. Bản báo cáo ấy có tiếng vang trong chính giới và dư luận Pháp.

Buổi họp cuối cùng của Đại hội lần thứ nhất Đảng dân chủ, tôi mời được Hồ Chủ tịch đến dự, động viên anh em Dân chủ mình. Cụ nhận lơì tuy rằng mới ở Pháp về, còn mệt, mà tình hình thì căng thẳng do sự phá phách của quân Le Clerc. Tôi báo cáo sơ sơ với Bác về biến diễn của Đại hội Dân chủ.

Cụ đến bất thình lình làm anh em sửng sốt một cách sung sướng, nhất là các đại biểu Dân chủ ở địa phương. Cụ bước lên diễn đàn tươi cười, chào bằng cả hai cánh tay dang rộng, trong tiếng sóng hoan hô vang dậy, nhiều anh chị em trẻ nước mắt giàn giụa. Bác ra hiệu ngồi xuống. Rồi:

"Các vị, các anh chị em bảo tôi nói gì nào?... à,à - Chuyện đi Pháp về? Xin hẹn một khi khác. Nói thì dài. Chỉ báo tin các bạn là có chút kết quả. Báo đã đăng... ít quá hả?... Không sao. Cứ bình tĩnh. Giành chính quyền đã khó thì giữ được nó càng khó. Tất nhiên, toàn dân quyết tâm thì chẳng khó nào mà không vượt nổi. Các vị, các anh chị em đồng ý không? (ầm ầm nổi lên: Có, có ạ). Được, được... Vậy nên tôi đến là để hoan nghênh những thành tích lớn lao của Đảng Dân chủ, của các vị, các chú, các cô trong hơn một năm nay đã tham gia chiến đấu, chuẩn bị chiến đấu và xây dựng lực lượng vật chất, tinh thần. Nhưng nói thực xin phép chê vài điều nhé? Ví dụ, một là: Đảng Dân chủ phát triển số lượng chưa đều, chất lượng đôi nơi chưa cao, vì quá ồ ạt "đánh trống ghi tên". Có không nào? (tiếng hô: có, có đấy ạ!) Vậy phải sửa sai sót. Điều tối quan trọng là tăng cường đoàn kết. Đoàn kết là sức mạnh (Bác làm hiệu bằng đôi tay muốn bẻ một bó đũa). Nội bộ phải thật đoàn kết. Nói có sách, mách có chứng. Tôi không nói vu vơ... Trong buổi họp hôm qua sao lại có người xì xào chê anh Phạm Tuấn Khánh khi đồng chí Khánh nhấn mạnh đến thành tích của mấy đồng chí trí thức tiêu biểu Dân chủ trong các chiến dịch chống đói, chống mù chữ: không biết rằng "giặc" đói, "giặc" dốt còn nguy hiểm hơn giặc ngoại xâm à?

- Chống được hai thằng giặc ấy thì mới có sức để đánh thắng giặc ngoại xâm chứ, phải không? (trả lời dậy lên: thưa đúng, đúng ạ). Mà muốn chống được giặc đói, giặc dốt thì cần đến trí thức lắm chứ. Cộng sản, dân chủ phải đoàn kết thật chặt chẽ, chân thành: lại cũng đúng, chứ gì? Đúng, thì phải làm nữa, nhiều hơn nữa, tốt hơn nữa. Đảng Dân chủ có kho dự trữ chất xám nhiều lắm đấy: "trí thức khoa học, kỹ thuật chuyên môn, chuyên nghiệp"... Hồ Chủ tịch nói tiếp:

- Thiếu sót thứ hai là gì?

Là trong các cuộc vận động bầu cử Hội đồng nhân dân các cấp, có nơi Dân chủ chưa ra tay mạnh: thành phần trí thức trong chính quyền còn yếu, cả về số, cả về chất. Có đủ chất xám trong bộ máy chính quyền thì mới tăng được sức bật, sức bền của Khối xi măng cốt sắt đại đoàn kết toàn dân bảo vệ và xây dựng Tổ quốc..."

Trên đây tôi có tóm đại ý bài nói chuyện của Bác, nhất là cố diễn tả nhiệt huyết của Người mà Người muốn tiêm vào máu những người Dân chủ chúng tôi. Chúng tôi đã cố ra sức phấn đấu nhưng chưa đủ trước yêu cầu cầm súng và xây dựng "Bệ phóng" cho Tổ quốc lâm nguy đến nơi rồi.

Sáng sớm 20 tháng Chạp năm 1946, Bác kêu gọi thống nhất toàn dân xông lên diệt thù bằng súng gươm, bằng cuốc xẻng, gậy gộc! Giặc Pháp đã bắt đầu nổ súng ở Thủ đô đêm 19 tháng Chạp.


Đầu 1947.

Đêm 30 Tết Hội đồng Chính phủ họp tại thôn Sài Sơn, sát nách chùa Thầy, phủ Quốc Oai, tỉnh Sơn Tây (cũ), trong một miếu thờ thần trước hang Thánh Hóa. Cũng là đúng hai tháng sau cái đêm lịch sử, mấy cỗ "thần công" cạnh chùa Láng nhả đạn vào trại lính Cột cờ, giữa Thủ đô Hà Nội - nơi đó, Chính phủ ta đã tạm giao cho quân đội Pháp đóng, căn cứ Hiệp định sơ bộ 6 tháng 3 (1946).

Đã gây hấn đêm19-12, tướng Pháp Morlière được tiếp viện quy mô từ chính quốc, bèn chọc thủng lưới chìm Trung đoàn thủ đô, và rón rén rọc thử mấy mũi ra ngoại thành.

Tôi được giấy báo đến trước một tiếng trước giờ họp...

Còn đang tần ngần trước cửa hang thì đã thấy một "lão nông" men đường hẻm sau núi bước ra. Cụ quàng khăn bông đầy cổ, chống gậy tre vì đường trơn sau mấy ngày liên miên mưa dầm. Hồ Chủ tịch! Tôi cúi đầu chào. Cụ nắm tay tôi, vào đề luôn: "Trung ương Dân chủ hiện đóng ở đâu? Tôi nghe tin các chú ngưng sinh hoạt, bảo hòa mình vào Việt Minh là ý tứ thề nào?" Tôi thưa với Cụ rằng anh em Dân chủ chúng tôi nghĩ lúc này dân thành phố tản cư gần hết, công thương và trí thức tiêu biểu không còn ai ở lại, Tổng bí thư xung phong ra tuyến lửa thì đảng Dân chủ nên tự lồng vào các cấp Mặt trận địa phương, tỏa ra khắp nơi, tuyên truyền vận động đồng bào kháng chiến, là hợp lý hơn cả. Cụ vỗ vai tôi, ân cần: "Chỉ hợp lý một nửa thôi! Tôi hỏi chú nhé: - Thế ngộ có nhà công thương nào, nhà trí thức nào muốn tìm Trung ương Dân chủ hỏi về chuyện gì đó, thì chú nghĩ sao?... Chú hiểu ý tôi nói chứ?"

Cụ hỏi thăm về gia đình bác sĩ Nguyễn Văn Luyện. Anh Luyện đã chiến đấu hy sinh ngay đêm đầu tiên kháng chiến tại Thủ đô. Hồi đó, sau CMT8 thành công, lợi dụng cơ hội Đồng minh thắng trận và quân đội Nhật còn đóng ở sân bay Gia Lâm, thực dân Pháp cho phái viên nhảy dù xuống sân bay, chắc mẩm sẽ liên hệ được với những cơ sở xã hội của chúng ở Hà Nội. Bác sĩ Nguyễn Văn Luyện, chủ báo Tin Mới, mau lẹ viết và cho in một cuốn sách nhỏ, lên án chính sách thuộc địa mới của Chính phủ De Gaulle và phanh phui thủ đoạn phỉnh phờ lôi kéo giới trí thức Việt Nam.

Biết chắc chúng sẽ trả thù, Bác sĩ Luyện phòng thủ nhà riêng (tại trước mặt Tòa án, bây giờ là Sứ quán Cuba như một lô cốt, có súng máy bảo về. Đêm 19-12, anh ở lại. Bị Pháp tấn công, ba bố con anh chống trả kịch liệt, nhưng hết đạn thì bị chúng xông vào hạ sát! Chắc Cụ Hồ nhớ lại sự kiện ấy. Thấy vẻ mặt bui ngùi của ông Cụ, tôi báo cáo việc Trung ương Dân chủ vừa cử người đại diện về quê thăm, chúc Tết chị Luyện. Bà đang công tác trong Hội Bà mẹ chiến sĩ Huyện, các con gái dạy giúp lớp Bình dân học vụ ở xã... Cụ vui vui.

Rồi Cụ rút ở túi vải đeo trên vai, trao cho tôi bài thơ mừng năm mới gởi đến Trung ương Dân chủ, mà cụ vừa tự tay đánh máy: "Chú chuyển cho anh Đỗ Đức Dục để đăng báo Độc Lập càng sớm càng tốt. Tiếp tục hỏi han, cụ hỏi câu này: Canh, Nhổn là nguy hiểm đấy". Tôi trả lời số đông công nhân và tòa soạn đã đi. Các máy lớn đã dỡ. "Thưa Bác, anh em gánh khiêng vác từng mảnh ra khỏi làng rồi ạ". Cụ gật đầu "lo xa thế là tốt".

Giữa lúc ấy một chiếc ô-tô con dừng lại. Anh Văn (Võ Nguyên Giáp) bước xuống mời Cụ lên xe. Với tay kéo tôi cùng lên. Xe nổ máy từ từ leo lên đê sông Đáy, lăn chậm theo hướng ngã tư Phùng. Qua một trạm gác. Anh em dân quân chặn lại. Chú lái xe chìa giấy. Không ổn rồi: Thiếu dấu. Ủy ban xã! Một anh khác giật lấy mảnh giấy, lao xuống lùm cây dưới chân đê. Đi hỏi thượng cấp - tôi nghĩ. Quả thật mấy phút sau anh chạy lên, ra hiệu cho xe đi tiếp.

Đến Đồn Phùng, anh Văn cho xe rẽ vào một nhà dân, nồi bánh chưng đang sôi sục trong bếp. Chủ nhà mời ngồi chơi đợi nếm hương vị tất niên. Khách xin lỗi. Vội lắm. Chỉ đủ thời giờ cho vị Tổng chỉ huy Vệ quốc đoàn thì thầm đôi chuyện gì gấp với ai đó vừa xuất hiện. Hồi chiều, một tốp xe tăng địch đã tiến đến cầu. Diễn, bắn lung tung sang hai bên vệ đường rồi quay đầu cút thẳng.

Bóng tối dầy đặc như đêm 30 bao phủ cả vùng. Mưa phùn nặng hạt. Súng nổ ran từ phía Thủ đô. Những chùm tia sáng vọt lên, làm rực đỏ cả một góc trời. Những vệt đèn pha tắt, lóe tắt lóe...

Chúng tôi cho xe phóng một tua đến tận dốc Láng, rồi quay lại đê Phùng. Bỗng xe tụt xuống một hố bùn. Chú lái dận ga hết cỡ. Bánh xe xoay tít tại chỗ làm bùn bắn tóe mà xe hơi không nhúc nhích. Thoát nạn nhờ được tốp dân quân xoay đâu ra tấm ván cứu hộ, hè nhau vào lôi, đẩy...

Mãi hơn 10 giờ đêm hội nghị mới khai mạc. Họp chớp nhoáng. Đồng chí Tổng chỉ huy báo cáo tình hình chiến sự chắc sẽ đột biến. Theo đề nghị của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Hội đồng Chính phủ quyết định chuyển các cơ quan Trung Ương lên chiến khu Tuyên Quang.

V.Đ.H
(139/09-00)


-----------------------------------------
 (1) Có vấn đề thống nhất vì ở Nam Bộ Đảng Dân Chủ chỉ mang tên Tân Dân Chủ Đảng và có những chủ trương công tác không thống nhất với Trung Ương Dân chủ.
(2) Ouvriers nonspécialisés: lính hậu cần các xứ Đông Dương phục vụ trong quân đội Pháp hồi Đại chiến thế giới thứ nhất.





Đánh giá của bạn về bài viết:
0 đã tặng
0
0
0
Bình luận (0)
  • PHẠM THỊ ANH NGA15-12-2002Hình như trong đám đông tôi vẫn luôn là một bóng mờ. Một bóng dáng nhạt mờ, lẩn trong vô vàn những bóng dáng nhạt mờ khác, mà giữa trăm nghìn người, ai cũng có thể “nhìn” mà không “thấy”, hoặc có vô tình “thấy” cũng chẳng bận lòng, chẳng lưu giữ chút ấn tượng sâu xa nào trong tâm trí.

  • PHẠM THỊ CÚC                       KýTôi sinh ra ở một làng quê, không những không nhỏ bé, hẻo lánh mà còn được nhiều người biết đến qua câu ca dao "Ai về cầu ngói Thanh Toàn/ Cho em về với một đoàn cho vui".

  • HOÀNG PHỦ NGỌC TƯỜNG                                        Bút kýNhiều lần thức giấc trong mùi hương rạo rực của ban đêm, tôi chợt phát hiện ra rằng Huế là một thành phố được dành cho cỏ. Tôi không hề có ý xúc phạm, chỉ muốn lưu ý thêm về vai trò của cỏ trong quy hoạch đô thị. Thật vậy, không nơi nào trên thế giới mà những công trình kiến trúc của con người lại mọc lên giữa cỏ hoang như ở Huế. Đà Lạt cũng được xây dựng trên những ngọn đồi; nhưng ở đấy, hình tượng của cây anh đào và cây thông đã khiến người ta quên mất sự có mặt của cỏ dại.

  • THÁI VŨ        Ghi chépNhững năm đầu kháng chiến chống Pháp, từ Quảng Nam- Đà Nẵng vào Bình Thuận lên Tây Nguyên được chia ra làm 3 Quân khu thuộc Uỷ ban Kháng chiến miền Nam Việt Nam, cụ Cố vấn Phạm Văn Đồng là đại diện của Trung ương Đảng và Chính phủ. Qua năm 1947, 3 Quân khu (QK 5, 6 và Tây Nguyên) hợp nhất thành Liên khu (LK) 5.

  • PHƯƠNG HÀ                     (truyện ký)Cho anh em trong phân đội trở về các vị trí giấu quân xong thì trời cũng vừa sáng. Đang giăng võng để ngủ lấy sức sau một đêm trinh sát, tôi chợt nhớ phải đến thăm Hoà vì Hoà sắp đến ngày sinh nở. Chúng tôi đang ở ngay làng của mình nhưng làng không còn nhà, dân bị giặc lùa đi hết, muốn tìm nhau thì phải tìm đến những căn hầm.

  • LÊ TRỌNG SÂMTrong cuộc đời của mỗi chúng ta, khi Bác Hồ còn sinh thời, được gặp Bác một lần đã quý. Trong cuộc sống của tôi, do có nhiều hoàn cảnh, nhiều duyên may lại được gặp Bác đến ba lần thì càng quý biết bao nhiêu. Tự đáy lòng, tôi thầm cảm ơn Đảng, cảm ơn Bác đã cho tôi ba lần vinh dự như vậy. Và những kỷ niệm đó vẫn còn tươi nguyên.

  • PHẠM THỊ CÚC                         Ký…Tôi chưa thấy ai hay ở xứ nào làm các tác phẩm mỹ thuật từ cây với dây... Nếu gọi là tranh thì là một loại tranh ngoài trời, lấy tạo hoá, thiên nhiên làm cốt, không giới hạn, dãi nắng, dầm mưa, đu đưa theo chiều gió, màu sắc cũng thay đổi từng giờ, từng phút, tuỳ theo ánh sáng mặt trời hay mặt trăng. Cho nên, tác phẩm rất linh động…

  • LÊ VĨNH THÁI                Ghi chép Sau chặng đường dài gần 20 km vượt qua các con dốc cao ngoằn ngoèo, hiểm trở, tôi đã đến “hành lang” công trình hồ Tả Trạch, nằm giữa vùng rừng núi bạt ngàn thuộc xã Dương Hoà, huyện Hương Thuỷ. Công trình hồ Tả Trạch được khởi công xây dựng ngày 26/11/2005, là công trình trọng điểm của Thừa Thiên Huế và của cả nước, được Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn quản lý đầu tư từ nguồn vốn trái phiếu của Chính phủ, với tổng mức đầu tư khổng lồ 2659 tỷ đồng. Đây là một trong những công trình lớn của vùng Đông Nam Á.

  • TRƯƠNG ĐÌNH MINH                                 Ký Đợt này trở lại Trường Sơn, tìm hiểu thêm các tấm bê tông xi măng vắt qua đỉnh Trường Sơn, lượn quanh các đèo U Bò, Cù Đăng, A Dớt - A Tép mưa mù phủ trắng... Có đỉnh như đỉnh Sa Mù cao trên 1400m mà đợt tháng 3/2003 vừa rồi chúng tôi đã có mặt. Song do mưa liên miên, xe vận chuyển vật liệu, vật tư đi lại co kéo quá nhiều, đường lầy lội. Các đơn vị thi công chưa hoàn thiện phần nền...

  • DƯƠNG PHƯỚC THU                              Bút kýNhiều năm rồi tôi vẫn nghe, đồng chí đồng đội, nhân dân Dương Hoà và những người từng ở hoặc đã qua lại nơi đây trước chiến tranh, khẳng định rằng: Sau khi hy sinh, thi hài liệt sĩ Ngô Hà được đơn vị tổ chức an táng tại sườn tây núi Kệ, nơi có khe suối Ngân Hàng chảy qua thuộc vùng chiến khu Dương Hoà. Trước ngày giải phóng miền Nam, mỗi lần ngang qua chỗ ông nằm mọi người lại tự ý đắp thêm một viên đá nhỏ, để cho ngôi mộ ấy sớm trở thành hòn núi như mới mọc lên từ đất, ghi dấu chỗ ông yên nghỉ ... Chờ ngày chiến thắng.

  • ĐỖ KIM CUÔNGNăm cuối cùng của bậc học phổ thông, tôi được học 2 tiết văn giới thiệu về "Dòng văn học lãng mạn Việt Nam 1930 - 1945". Cũng không có tác phẩm thơ hoặc văn xuôi được tuyển chọn để phân tích, bình giảng như bây giờ. Ngày ấy - những năm chống Mỹ cứu nước, thơ văn lãng mạn được xem là điều cấm kỵ.

  • TRƯỜNG ANChúng ta đang sống giữa những ngày rực lửa truyền thống hào hùng của Tháng Năm trong lịch sử cách mạng Việt và thế giới. Trước hết, hãy nhắc đến một sự kiện lớn của giai cấp công nhân quốc tế. Ngày 1.5.1886, do yêu cầu không được đáp ứng một cách đầy đủ, công nhân trên toàn nước Mỹ đã tham gia bãi công nhằm gây áp lực buộc giới chủ thực hiện yêu sách của mình. Đầu tiên là cuộc bãi công tại thành phố Chicago với biểu ngữ “Từ hôm nay không người thợ nào làm việc quá 8 giờ một ngày! Phải thực hiện 8 giờ làm việc, 8 giờ nghỉ ngơi, 8 giờ vui chơi!”.

  • PHẠM THỊ ANH NGA       Gởi hương hồn bạn cũTôi qua đến Pháp ngày hôm trước thì hôm sau ba tôi mất. Cái tin khủng khiếp đó đối với tôi vẫn không đột ngột chút nào, bởi từ những ngày hè về thăm nhà, tôi đã biết trước ba tôi sẽ sớm ra đi.

  • TÔ VĨNH HÀEm hẹn gặp tôi ở quán cà phê Trung Nguyên. Đó là địa điểm em tự chọn. Cái tên ấy cho tôi biết rõ là giữa hai chúng tôi không có gì nhiều hơn một cuộc trao đổi bình thường. Tuy nhiên, sự mách bảo từ nơi nào đó của linh cảm và cả ước muốn, cứ làm cho tôi tin rằng đó là điểm khởi đầu. Đêm cuối xuân, Huế gần như ít buồn hơn bởi cái se lạnh của đất trời. Huế bao giờ cũng giống như một cô gái đang yêu, đẹp đến bồn chồn. Nếu được phép có một lời khuyên thì chắc hẳn tôi đã nói với tất cả những người sẽ được gần nhau rằng, họ hãy cố chờ đến một đêm như thế này để đến bên nhau. Bầu trời mà Thượng đế đã tạo ra sẽ cho mỗi con người biết cách đến gần hơn với những lứa đôi.

  • CAO SƠNChuyện xưa: Vua Hùng kén tìm phò mã cho công chúa Ngọc Hoa, đồ lễ vật phải có gà chín cựa ngựa chín hồng mao? Thôi thúc Lạc dân xưa kia, đánh thức tiềm năng người dân phải tìm hiểu, lặn lội từ đời này sang đời kia chưa thấy. May sao với thú đi để biết, anh Trần Đăng Lâu, cựu chiến binh, hiện Giám đốc vườn quốc gia Xuân Sơn tỉnh Phú Thọ cho hay: Vườn quốc gia nguyên sinh anh Lâu đang quản lý, mới phát hiện giống gà lạ ấy. Con vật đặc biệt chưa có ai biết tới, chưa được phổ biến rộng rãi, thương trường chưa có cuộc trao bán...

  • NGUYỄN HỮU THÔNG                             Bút ký"Buổi mai ăn một bụng cơm cho noChạy ra bến đòMua chín cái tráchBắc quách lên lò

  • TRẦN NGUYỄN KHÁNH PHONG                                                Bút kýTrong hồi ức của một số cán bộ lão thành cách mạng ở A Lưới kể lại rằng: “Hồi đó có một số người ở đồng bằng tản cư lên sống cùng đồng bào; qua họ, đồng bào nghe đến tên Cụ Hồ, nhưng đồng bào chỉ biết đầy đủ về Bác cũng như thấu hiểu được những điều Bác dạy qua các cán bộ người Kinh lên hoạt động ở đây vào khoảng những năm 1945-1946. Cán bộ bảo: Cụ Hồ muốn nhân dân mình học lấy cái chữ để biết bình đẳng. Muốn bình đẳng còn phải đánh Pháp. Nếu đoàn kết đánh Pháp thì ai ai cũng đánh Pháp và khi đó đồng bào ta nhất định thắng lợi” (1)

  • PHAN TÂM        (Kỷ niệm 240 năm sinh thi hào Nguyễn Du 1765-2005)Tháng Hai 1994:Từ Vinh qua cầu Bến Thủy, rẽ trái độ mười cây nữa, đến xã Xuân Tiên (Tiên Điền), huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh.Khu đất cao ráo ở ngay đầu xã, bên bờ sông Lam, cạnh bến Giang Đình, là khu nhà cũ, khu lưu niệm Nguyễn Du.

  • LTS: Phát hành tới hàng trăm ngàn bản, Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm là cuốn sách duy nhất (có thể nói như vậy) gây được xúc động cho các thế hệ độc giả trong và sau chiến tranh, cho cả hai phía xâm lược và chống xâm lược nhờ tính chân thực của nó.Sông Hương trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc một số trang trong cuốn Nhật ký Đặng Thuỳ Trâm và hai bài viết liên quan đến cuốn sách

  • NGUYỄN QUANG HÀ                        Truyện kýHoà thượng Thích Đôn Hậu gọi đại đức Thích Trí Diệm lên phòng riêng:- Ta đang mắc công chuyện không thể xa Huế được trong thời gian này, nên ta cử thầy vào chùa Hải Đức, Nha Trang tham gia cuộc thuyết pháp quan trọng tại đó. Thầy đi được chớ?Đại đức Thích Trí Diệm cúi đầu thưa:- Dạ, được ạ.