NGUYỄN TRỌNG TẠO
(Nhân tổng kết cuộc thi sáng tác văn học thiếu nhi Thừa Thiên - Huế hè 1993)
Ảnh: tư liệu
Đã gọi là thi thì ắt phải có đề thi, dù đây là một cuộc thi sáng tác. Hai đề thi (chọn một) ở cuộc này thật thú vị: một đề viết về Giấc mơ, một đề viết về Nỗi buồn. 107 em dự thi thì có 69 em chọn đề Giấc mơ, nhưng trong 12 giải thưởng thì có tới 9 giải thưởng viết về Nỗi buồn. Những con số ấy nói lên điều gì? Tuổi thơ thích nhiều những giấc mơ hơn nỗi buồn, nhưng chính nỗi buồn lại ngưng đọng ở tuổi thơ như là những dấu ấn khó phai mờ, và thường trở thành những kỷ niệm sâu sắc lay động mãi các em cho đến suốt cuộc đời. Điều này thể hiện khá rõ trong nhiều tác phẩm thành công của những nhà văn khi viết về ký ức tuổi thơ của mình. Niềm vui chóng qua, nỗi buồn lâu phai, người ta vẫn thường nói thế. Và ở cuộc thi này, chính các em nhỏ đã nhắc nhở mọi người hãy đừng quên điều đó. Vậy mà có một thời trong văn học, người ta đã cố lảng tránh nỗi buồn, lảng tránh bi kịch, thậm bại là người ta còn lên án nó, đến nỗi gần đây trong công cuộc đổi mới, nhà văn Hồng Nhu đã viết về “vẻ đẹp của nỗi đau buồn”, nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường thì tuyên ngôn “Nỗi buồn là căn nhà ở đời của thơ”, và thơ tôi thi đã viết: “Buồn đừng đi! Buồn đừng tan - mất Buồn còn lại tro tàn mà thôi”. Nhưng nỗi buồn đâu chỉ thuộc quyền sở hữu của người lớn từng trải. Tuổi thơ cũng có quyền được buồn, chứ sao. Chính cuộc thi này đã nói lên rằng, hãy quan tâm và chia sẻ nỗi buồn cùng tuổi nhỏ.
Quả đúng như vậy, khi đọc các em, cả bốn người trong ban giám khảo là tôi, nhà thơ Lâm Thị Mỹ Dạ, nhà thơ Nguyễn Khắc Thạch và nhà thơ nhà giáo chuyên văn Mai Văn Hoan đều hết sức ngạc nhiên sửng sốt trước những nỗi buồn rất nhân bản mà các em quan tâm tới. Buồn vì phải xa một người bạn thân vì sự kiện chia tỉnh mà sự hiểu lầm về nhau vẫn chưa được giải quyết (bài của em Nguyễn Thị Thúy, giải ba). Buồn vì một người bạn không muốn cho những cụm hoa lục bình phải sẻ chia trôi nổi mà vẫn phải lìa xa bè bạn quê hương theo ba mẹ đi H.O tới một phương trời xa lạ (bài của em Dương Phước Quý Châu, giải ba). Ngay cả trong giấc mơ các em cũng gặp đầy rẫy nỗi buồn trên trái đất: trẻ em bị chết đạn, trẻ em bị chết đói, trẻ em bị đối xử bất công trong khi một số kẻ sống phè phỡn trên lợi quyền của người khác (bài của em Nguyễn Thị Quý Trân, giải khuyến khích). Nhưng đặc biệt là nỗi buồn trong chuyện ngắn Niềm tin của em Nguyễn Anh Tuấn và bài viết của em Trương Đức Vĩ Nhật. Cả hai em đều viết rất chắc tay, biểu lộ một năng khiếu văn học đầy triển vọng. Từ kết cấu câu chuyện cho đến từng chi tiết trong truyện đều được cân nhắc kỹ càng và sử dụng rất “đắc địa” cùng với những câu văn giàu hình ảnh đã tạo được sự bất ngờ thú vị cho người đọc. Tôi không thể quên được hình ảnh cô bé đi bán bánh mì dạo khi bị hất tung giỏ bánh, lộ ra những cuốn sách giáo khoa lớp 9 mà em mang theo để tranh thủ học bài trong truyện của Nguyễn Anh Tuấn, cũng như không thể quên hình ảnh người dì chốn thôn quê nghèo đói vẫn làm thịt gà đãi cháu từ trên phố về thăm trong lúc láng giềng đang eo xèo chửi bới mất gà trong chuyện của Trương Đức Vĩ Nhật. Tôi không muốn gọi hai em là những khả năng trẻ mà tôi muốn gọi đúng tên của nó là những tài năng trẻ. Và không chỉ riêng tôi, cả bốn người trong ban giám khảo đều công nhận điều đó khi ghép điểm chấm độc lập lại: Bài của em Nguyễn Anh Tuấn bốn điểm 10, bài em Trương Đức Vĩ Nhật hai điểm 10 hai điểm 9. Nếu chia điểm trung bình thì giải nhất và nhì của cuộc thi chỉ cách nhau 0,5 điểm.
Tôi không ngạc nhiên khi thấy trong cuộc thi chỉ có 9% các em làm thơ, mà thơ của các em nói chung là dưới điểm trung bình. Ngay cả bài thơ được giải khuyến khích cũng không phải là giọng thơ của các em mà mang giọng điệu cũ của người lớn. Lâu nay tôi vốn ít tin các em nhỏ làm thơ, chỉ trừ những thần đồng mà thôi, bởi vì khi làm thơ hoặc là các em bắt chước người lớn, hoặc là các em “nói để mà chơi” như mọi trò chơi khác. Có lần tôi nói điều này với nhà thơ Chế Lan Viên, anh rất tán thành và kể cho tôi nghe là anh đã từ chối một trại văn học thiếu nhi ở địa phương mời anh đến dạy cho các cháu làm thơ. Nói điều này để thấy rằng, làm thơ là sự ngẫu hứng xuất thần, không thể gò ép cả người lớn huống hồ đây là đối với các em. Vậy có nên tiếp tục tổ chức cho các em thi thơ không? Theo tôi là không. Chí ít cũng không nên ra đề và giới hạn thời gian cho các em thi thơ.
Tuy vậy, cuộc thi này cũng mang lại cho các em một sinh hoạt bổ ích và lý thú, giúp các em nâng cao tâm hồn yêu thích và say mê văn học của mình. Qua đây, những năng khiếu văn học được phát hiện, khích lệ và bồi dưỡng. Biết đâu, từ những “tác phẩm đầu tay”, các em sẽ vươn lên và trở thành những nhân vật lừng danh trên văn đàn tương lai. Điều đó không thể khẳng định ngay được, nhưng các em và cả người lớn chúng ta nữa đều có quyền hy vọng ngay từ hôm nay.
Huế, mùa phượng 1993
N.T.T
VŨ LÊ THẢO CHI
(12 tuổi)
Hoa sứ
Hoa sứ rơi lả tả
Trắng muốt, trắng muốt
Trên thác suối reo
Hoa sứ theo dòng suối
Đi mãi đến nơi xa
*
Hoa sứ rơi lả tả
Trắng muốt, trắng muốt
Trên tay người mủm mỉm
Bàn tay người tung lên
Hoa sứ đi mãi mãi
*
Hoa sứ rơi lả tả
Trắng muốt, trắng muốt
Trên trái bóng vàng
Trái bóng bay cao
Hoa sứ bay xa nữa
*
Hoa sứ rơi lả tả
Trắng muốt, trắng muốt
Thế gian rải hoa sứ
Thế gian trắng muốt
Thế gian hết tối đen.
(TCSH57/09&10-1993)
LÂM THỊ MỸ DẠ
Ngày xưa trái đất chưa có loài hoa. Bỗng một buổi sớm, tia nắng nhìn thấy một đốm đỏ tròn tựa như màu mặt trời. Đốm đỏ ấy xòe ra trên một cái cây bé nhỏ, lá mảnh mềm.
THÚY BẮC
Cửa sổ gần bàn cu Và ngồi học, có một cây ớt mẹ trồng vào chậu đất để ngoài hiên. Cây ớt quả tím, hoa cũng màu tím, quà bác Tâm tặng mẹ. Không phải chỉ cu Và với mẹ thích cây ớt mà hàng xóm cạnh nhà ai cũng thích. Cây ớt quanh năm có hoa. Ăn hết lứa quả này, hoa lại kết lứa quả khác.
Đồng Thị Ngãi Lan - Đỗ Anh Tịnh
LGT: “Con thấy trong hồn con lững thững/ Một hành tinh không bóng người/.../ Ngồi ngủ gục bên khúc ca buồn vô vọng/ Ôi những ngọn gió đã giúp nến tỉnh ngộ”. Ấy là những câu thơ Nguyễn Trương Khánh Thi viết về Ba mình là cố nhà văn Nguyễn Xuân Hoàng (mất năm 2006).
VĂN LỢI Mèo già Xám Vằn dường như chán ngán cảnh vật chung quanh và chính cả ngôi nhà mình ở, vào đâm ra bần thần, nghĩ ngợi. Trong rừng chắc hẳn sẽ có nhiều con vật xứng đáng để mình kết bạn. Cần phải đi vào đó xem sao - Xám Vằn nghĩ thế và quyết định vào rừng tìm bạn.
CỬU THỌ Có một chú cá Thia lia choai choai mới lớn, mình có vẩy xanh biếc, ánh lên rất đẹp. Trên chỏm đầu chú lại mọc lên một cái kì vểnh cao màu đỏ lửa trông như cái sừng trên đầu rồng. Vì vậy, chú được các cậu bé đặt cho cái tên oai vệ: Thia lia Rồng.
Lê Ký Thương - Nguyễn Loan
THIẾU HOA Ngày ấy...
Vương Hiền - Hoàng Dạ Thi - Nguyễn Thanh Kim - Lê Ký Thương
VI-TÔ-TÁT PẾT-KÊ-VI-XI-UÝT(Văn chương Xô Viết, số đặc biệt Thiếu Nhi 1984)
VĂN LỢITheo mẹ đi kiếm ăn, trống Choai thấy được nhiều cái lạ và hiểu lắm điều hay. Nhưng có một điều khiến trống Choai thắc mắc hoài, ấy là vì sao người ta ít để ý đến trống Choai, dù trống Choai có cố chạy nhảy, hoặc đập đập đôi cánh tí xíu, để tạo ra tiếng rẹt, rẹt lạ tai cũng không gây được chú ý cho ai. Còn bác trống Cồ thì bước ra khỏi chuồng đã được người ta nhìn ngắm rồi.
LÂM THỊ MỸ DẠ- Này, cậu bé, cậu biết vì sao tôi đến đây không?- Tôi biết rồi, cậu đi với mẹ tôi chứ gì?- Vâng, mẹ cậu đã đón tôi đến làm đẹp ngày sinh nhật của cậu.- Thế mẹ tôi đã nói với cậu như thế nào?
PHẠM THỊ BÍCH THỦYBuổi sáng ông mặt trời vươn vai tập thể dục sau một đêm ngủ ngon lành, trông cứ tròn vành vạnh. Ánh nắng lại ngời lên chan hòa, rực rỡ. Những lá thông rì rào kể chuyện cho ngọn gió nghe. Chúng cùng nhau dạo bản nhạc êm dịu muôn thuở.
Huỳnh Quang Nam - Nguyễn Trác - Tuyết Nhung
NGUYỄN THỊ VÂN ANH Lâm bé nhất nhà, là em út nên được cưng chiều nhất. Thế nên Lâm là đứa bé có nhiều đồ chơi nhất trong xóm. Một năm có bao nhiêu ngày lễ, ngày tết thì bấy nhiêu lần út Lâm được tặng đồ chơi. Đồ chơi chất đầy các ngăn tủ của chú bé.
Nguyễn Hoàng Sơn - Ngô Minh - Kiki
ĐÔNG HÀThực hiện kế hoạch hoạt động hè năm 2010, nhằm khuyến khích phong trào sáng tác văn thơ của thiếu nhi, đồng thời tạo điều kiện cho các em giao lưu, trao đổi kinh nghiệm và tìm nguồn cảm hứng, Nhà văn hóa Thiếu nhi Huế phối hợp với Hội LHVHNT, Phòng VHTT và Phòng GDĐT Thành phố Huế tổ chức trại sáng tác văn thơ thiếu nhi năm 2010 dành cho các em đạt giải cao trong cuộc thi sáng tác thơ văn “Cây bút tuổi hồng” và các em đang sinh hoạt tại CLB Sao Khuê Nhà Thiếu nhi Huế.
PHẠM THỊ THANH TÚTrong khu rừng kia có một tòa lâu đài xây bằng đá quí. Không ai biết tòa nhà được xây từ bao giờ nhưng chắc là đã lâu lắm, vì những phiến đá đã được thời gian mài nhẵn bóng như những tấm gương soi. Vân đá nhiều màu nổi lên những hình thù kỳ dị. Tòa lâu đài ẩn kín dưới vòm lá của những cây cổ thụ, đứng xa không thể nhìn thấy được.
VĂN LỢI Thuở ấy, ở một cánh rừng nọ có một bông hoa màu trắng. Trắng đến nỗi làm sáng cả một khoảng xung quanh nó.
Trúc Thông - Quang Huy - Tuyết Nhung